حاصل مطالعاتم را مىنويسم : قزوين شهر بزرگ و زيبايى است كه در دشتى وسيع واقع در سه فرسنگى كوه الوند بنا شده است . الوند رشته كوهى منشعب از سلسله جبال توروس ) Taurus ( است كه از جانب شمال پارت مىگذرد ، و آن را از هيركانى جدا مىسازد و يكى از كوههاى مرتفع و معروف ايران است . قزوين از شمال به جنوب گسترده شده ، و در روزگاران گذشته با بارويى كه هنوز آثار آن برجاست محصور بوده است . اما در زمان حاضر از هر سو گشاده است . دورش شش ميل است . دوازده هزار خانه و صد هزار تن جمعيّت دارد . صد خانوار يهودى ، و چهل خانوار مسيحى در اين شهر به سر مىبرند . ميدان شاه كه اسب‌دوانى نيز در آن‌جا به عمل مىآيد زيباترين نقاط اين شهر است . طول اين ميدان هفتصد و عرضش دويست و پنجاه گام و به شكل ميدان شاه اصفهان ساخته شده است . كاخ پادشاه هفت در دارد ، و بزرگ‌ترين آنها كه در اصلى است عالىقاپو ناميده مىشود كه به معنى باب همايون است . بالاى اين در كتيبه‌اى به خط زرين بدين شرح نصب شده : از بركت كلمات لا إله الا الله كه بدان اعتقاد و ايمان كامل داريم اين در پيوسته به شادى و پيروزى گشاده باشد . باغ بزرگ قصر كه به قطعات بزرگ و كوچك تقسيم و آذين شده است در مجموع بسيار خوب نگهدارى و مواظبت مىشوند ، و همه زيبا و شاداب و باصفا مىباشند . شاه تهماسب اين كاخ و باغ پيوسته به آن را كه كوچك بود ، موافق طرح و نقشه يك معمار ترك ساخت ، اما شاه عباس آن را بدان صورت كه بود نپسنديد و بسيار وسيع‌تر كرد . قزوين مسجد بسيار ندارد . مسجد جامع نيز كه به فرمان هارون الرشيد به سال 170 هجرى ساخته شده كوچك است . اما مسجد شاه كه در انتهاى خيابان پرپهنا و درختناك باب همايون بنا شده يكى از عمارات عالى ايران به شمار مىرود . شاه اسماعيل اول ساختن اين مسجد را آغاز كرد ، امّا هنوز همهء ستونهايش را كار نگذاشته بودند كه عمرش به آخر رسيد و پسرش شاه تهماسب به اتمام آن كوشيد . جز اين ، مسجد مهم و بزرگى در قزوين وجود ندارد . گفتنى است كه اصولا عادت بيشتر ايرانيان بر اين است كه غالبا در خانه نماز مىخوانند ، و براى نماز خواندن در مسجد فضيلت و امتيازى بيش از بجا آوردن نماز در خانه قائل نمىباشند . از اين‌رو ساختن كاروانسرا را به سبب احتياجى كه بدان دارند بر احداث مسجد مقدّم مىدارند .