ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
21
سفرنامه شاردن ( فارسى )
بايد از توجه و كفايت انگليسيان در اين كار سخن بگويم . كارهاى بازرگانى مردمان كشور زير نظر و راهنمايى يك كمپانى سلطنتى كه مركزش در لندن است اداره مىشود . شايستهترين و ورزيدهترين و مستعدترين صاحبنظران در كار تجارت ، بر امور اين كمپانى معتبر نظارت مىكنند . نزديك صد سال پيش همزمان با اواسط سلطنت ملكهء اليزابت ، اين كمپانى تشكيل شده و در خور يادآورى است كه در زمان سلطنت اين ملكه شركتهاى تجارى بسيارى كه همه در كار خويش موفّق بودهاند ، در وجود آمده است . از سالها پيش كمپانيهاى تجارى معتبرى در كشورهاى ديگر فعاليت داشتهاند كه شركتهاى : هامبورگ ، روسيه ، گروئنلند ، و هند شرقى و عثمانى كه هنوز هم شهرت و اعتبار دارند ، از جملهء آنهاست . در آن روزگاران كار بازرگانى هنوز مرحلهء نوپايى خود را مىگذراند ، و به حدّ بلوغ نرسيده بود ، و سازمانها و تشكيلات ابتدايى و ناتمامى كه بازرگانان خارجى در مشرق زمين ترتيب داده بودند بهترين نشان و گواه عدم آشنايى و كفايتشان به اصول بازرگانى بود . طرز كار بازرگانان كه غالبا با هم اختلاف سليقه و عمل داشتند چنين بود كه در ايالتهاى مختلف گرد هم فراهم مىآمدند ، و به اعتقاد خود ، براى پيشرفت كارشان همفكرى و همكارى مىكردند . مثلا كمپانى تجارى شرقى انگليس داراى روشى مخصوص به خود بود ؛ مقررات و شيوهء كار اين شركت چنين نبود كه هر يك از شركا بنا به ميل و توانايى مادّى خود به نام سهميه مبلغى بپردازند ، و در مجموع سرمايهء كلى شركت را تأمين كنند ، بل كه اساس كار دارا بودن امتياز كار تجارت با مشرق زمين ، و استفاده از عنوان آن بود ؛ و شرايط ديگر در درجهء دوم اعتبار قرار داشت . يكى ديگر از مقررات اين شركت اين بود كه تنها بازرگانانى عضو آن توانند شد كه به طور كلى در كار بازرگانى داراى سوابق و مهارتهاى قابل توجه بودند . افزون بر اين شرايط ، هر بازرگانى كه مايل به پيوستن اين شركت بود بايد صد و بيست اكو بپردازد ؛ و اگر سنّ داوطلب كمتر از بيست و پنج سال بود بايد دو برابر اين مبلغ را بدهد . كمپانى بر - اطلاق اختيارات و قدرت فائقهء خود را به فرد معينى تفويض نمىكرد ، و هر تصميمى بنا به تصويب اكثريت اعضاى كمپانى اتخاذ مىشد . اعضاى شركت هنگام رأىگيرى داراى حقوق مساوى بودند ، و اعتبار رأى كسى كه فىالمثل صد هزار اكو سرمايه نهاده بود با ارزش رأى كسى كه هشتصد اكو داده بود برابر بود . اين شركت كه اعضاى آن به شرحى كه گذشت به صورت دمكراتيك انتخاب مىشد برنامهء حركت كشتيها را