ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
22
سفرنامه شاردن ( فارسى )
تنظيم ، و مالياتى را كه بايد به كالاهاى تجارى بسته شود معيّن مىكرد ، و نيز موانع احتمالى را بر طرف مىساخت . انتخاب سفيرى كه بايد از سوى پادشاه انگلستان به باب عالى اعزام شود ، و نيز برگزيدن كنسولهاى دو شهر ازمير و حلب از اختيارات شركت تجارى شرقى بود ، و پس از انتخاب هيأت ، به فرمان شاه به محل مأموريت فرستاده مىشد . همچنين شركت اختيار داشت از صدور كالاهايى كه حمل آنها به مشرق زمين مصلحت نبود جلوگيرى كند . اكنون قريب سيصد تاجر در شركت بازرگانى شرقى عضويت دارند ، و گروه نسبة زيادى از جوانان نژاده و مستعدّ انگليسى را در سرزمين عثمانى به كارهاى تجارى و وظايف متعددى كه در آينده بدانها گمارده خواهند شد ، آشنا مىكنند ، تا از وجودشان به نحو مطلوب استفاده شود . جمع كل مبادلات تجارى كمپانى شرقى انگلستان در مدت يك سال از ششصد يا هفتصد هزار ليور استرلينگ درمىگذشت . كالاهاى صادراتى عبارت است از انواع پارچههاى پشمى بافت انگلستان ، و نقره كه در كشورهاى باختر اروپا ، خاصه در اسپانيا ، فرانسه ، ايتاليا ، به حدّ وفور يافته مىشود ، و در عوض نخ تابيده ، ابريشم خام يا پرداخته ، و برخى مواد خوراكى ارزانقيمت وارد انگلستان مىشد . كمپانى در جريان عمل دريافت كه رقابت ميان بازرگانان انگليسى بسيار مواقع موجب ترقى يا تنزّل ناگهانى كالاها ، و مايهء ورشكستگى آنان مىگردد ، از اينرو به چارهجويى بسيار عاقلانهاى پرداخت . مثلا براى هر يك از بيست هزار قواره ماهوتى كه وارد خاك عثمانى مىشد قيمت واحد و عادلانهاى معين كرد ، همچنين براى اجناس وارداتى از عثمانى به انگلستان تعرفهء ثابتى معلوم نمود كه همهء بازرگانان آن را پذيرفتند و بدين گونه از زيان رسيدن به بازرگانان و ورشكستگى آنان جلوگيرى كرد . شركت به منظور پيشگيرى از وقوع هرگونه بىنظمى و آشفتگى ، براى سفيران ، كنسولها ، منشيان ، مترجمان ، و ديگر افراد برجستهء مقيم باب عالى و مأموران انتظامى به تناسب مقام مستمرى معين كرد . از اينرو اينان به هيچ بهانه نمىتوانستند تحت هيچ عنوان از قبيل : عوارض و هزينههاى فرعى ديگر مختصر پولى از اعضاى كمپانى بگيرند ، و اگر اتّفاقا چنين كارى روى مىنمود كمپانى موضوع را به دو تن از نمايندگان تام الاختيار خود خبر مىداد ، آنان بىدرنگ با سفير يا كنسول مربوط به گفتگو و مذاكره مىپرداختند ، و موضوع مورد اختلاف را با روشنبينى و حسننيّت رفع