فيگوئروآ ( مترجم : غلام رضا سميعى )
226
سفرنامه دن گارسيا دسيلوا فيگوئروآ ( سفير اسپانيا در دربار شاه عباس اول ) ( فارسى )
خاكريزى ندارد بطورى كه مطلقا قابل دفاع نيست . براى ورود بدان از پلى كه بر خندق ساختهاند استفاده مىشود . درى بسيار بزرگ دارد كه از الوار و صفحههاى آهنى ساخته شده است . از اين در بوسيلهء يكى از چهار برجى كه در چهار گوشهء دژ روى ديوار متكى به ديوار اصلى ساخته شده است دفاع مىشود كه فاصلهاش با محوطهء جلو در چهارده يا پانزده پاست . اين ديوار فرعى حداقل يك نيزه ارتفاع دارد . ما بين چهار برج بزرگ ، در طول ديوارى كه به باستيون ملحق مىشود ، فاصله به فاصله تعدادى برجهاى كوچكتر وجود دارد كه مىتوانند در برابر تفنگهاى فتيلهاى مقاومت كنند . پهناى ديوار نخستين ، بدون درنظر گرفتن جانپناه آنكه خود سه چهار پا عرض دارد ، ده دوازده پاست با خاكريزى خوب . اين ديوار از دو طرف با كاهگلى نظير آنچه پيش از اين گفتهايم و ايرانيان استحكامات و بامهاى خانههاى خود را با آن اندود مىكنند پوشيده است . در فاصلهء پانزده شانزده پائى از اين ديوار ، ديوار بزرگ دژ واقع شده است كه ارتفاعش دو برابر ديوار نخستين است . چهار برج در چهار گوشهء اين ديوار قرار دارد اما به كلفتى و بزرگى ديگر برجها نيست . اين ديوار نيز با همان نوع كاهگل اندود شده است و جانپناهى دارد كه كنگرههائى براى تيراندازى در آن تعبيه كردهاند و به ديوارهاى قصرهاى قديمى اسپانيا شباهت دارد . اين قلعه بسبب ديوار محكم و جانپناه عريض و خندقش كه مىتواند هرچه عميقتر گردد ، و نيز بسبب موقع و خصوصيات ديگرى كه دارد و هنگام توصيف دژ لار از آنها سخن گفتهايم ، بيشك يكى از معتبرترين دژهاى نظامى ايران به حساب مىآيد . آنگونه كه حكام مهماندار سفير در دژ مىگفتند جانپناه اين ديوار سى پا عرض دارد و چون گل آن بسيار محكم و بكرات اندود شده است به خوبى مىتواند در برابر قويترين توپخانه مقاومت كند . چنان كه عثمانيها نظير اين جانپناه را در سال 1615 ( 1014 ه . ) در اطراف شهر ايروان ساخته بودند و اگرچه بيش از ده پا پهنا نداشت اما گل آنچنان محكم و كهنه بود