غلامحسين افضل الملك
46
سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )
است تا اينجا حدّ سبزوار است از اينجا به بعد هر قريه ديده شود جزء خاك « نيشابور » محسوب مىشود . شب چهارشنبهء بيست و نهم جمادى الاولى از زعفرانى به طرف « شورياب » حركت كرديم . مسافت راه چهار فرسخ است بايد به قدر سه فرسخ از ميان كوههاى كوچك و تپهها كه از سلسله و شعب البرز طهران است عبور كرد . در اين چهار فرسخ آب و آبادى نيست مگر در سر دو فرسخى بلكه دو فرسخ و نيمى كه در ميان كوههاى كوچك دهى مختصر و آبى جارى و كاروانسرائى خراب دارد ، و اين ده موسوم به « سنگ كليدر » است . كاروانسرايش از ابنيهء صفويه است و غير داير است . من در قهوهخانهء اينجا چاى خوردم و ساعتى راحت كردم سوار شدم . هنگام صبح به منزل شورياب رسيدم . امروز در اينجا توقف شد سنگ كليدر و شورياب ابتداء خاك « نيشابور » است . شورياب آب روان و سى خانوار دارد . در پشت جاده كاروانسرائى از صفويه كه خراب و باير گشته است موجود است . لكن سى سال قبل مرحوم حاجى ميرزا محمد رضاى موتمن السلطنهء « 1 » خراسانى وزير مستقل و مستبّد خراسان كه در بزرگى و حشمت يگانهء دوران بود در وقتى كه بلقب مستشار الملك ملقّب بوده كاروانسراى بزرگ خوبى در اينجا ساخته كه در سر در آن نظما و نثرا شرحى در روى سنگ ، كتابة و نقّارى شده است و زوار در اين كاروانسرا منزل ميكنند . شب پنجشنبهء سلخ شهر جمادى الاولى از منزل شورياب به طرف نيشابور حركت كرديم . مسافت راه شش فرسنگ است . ابتدا به قدر نيم فرسنگ بايد از روى تپّهها گذشت
--> ( 1 ) - حاج ميرزا محمد رضاى مستوفى سبزوارى فرزند محمد ابراهيم كه ابتدا لقب مستشار التوليه داشته است و بعد بلقب مستشار الملكى نائل مىشود و بعد در سفر دوم ناصر الدين شاه قاجار بخراسان كه در سال 1300 ه . ق بوده است بلقب مؤتمن السلطنه مفتخر مىشود و مردى كاردان و لايق بوده است سالها در خراسان عنوان وزارت و پيشكاريهاى شاهزادگان قاجار از قبيل حمزه ميرزاى حشمت الدوله و محمد تقى ميرزاى ركن الدوله را داشته است و مدتى نيز در تهران جزو وزراى دار الشوراى ناصرى بوده -