غلامحسين افضل الملك
40
سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )
چهار فرسنگ است . در سر دو فرسخ و نيمى آبانبارى است و از آنجا تا صد خرو يك فرسنگ و نيم است . نزديك صبح به صد خرو رسيديم . امروز در اينجا توقف شد ، صد خرو جزء بلوك كاه است خرو بر وزن سرو اطاقهائى را گويند كه سقف آن از آجر يا خشت باشد و ضربى زده باشند و چنين اطاقى را بنكاه نيز گويند . ولى اصل تسميه به صد خرو اين است كه من مىنگارم . خرو در لغت بمعنى قسمت است . آب اينجا برحسب تقسيم صد قسمت ميشده و الآن هم به صد فنجان آب مدار تقسيم دارد هريك از مالكين چند فنجان آب دارند . تفصيل فنجان را اگر مجال كردم مىنگارم ، اهل عراق مسبوق به فنجان هستند . در ابتدا در اين مكان صد اطاق ساخته بودند لهذا به صد خرو ناميده شد . اين ده كاروانسراى شاه عباسى ندارد بايد در خانهها منزل كرد . اين قريه بسيار آباد است و خيرات و مسجدى مرحوم حاجى ملا حسن قاضى در اينجا برپا كرده است . اين ده بسيار آباد است . ده باب دكان دارد . صد خرو جزء بلوك كاه از توابع سبزوار است . آب آن از رودخانهء « پشت كوه » ميآيد ، قناتى هم داشته لكن حالا خوابيده است و آب نميدهد . نزديك صد خرو مزرعهايست كه به « كلاتهء سادات » معروف است در صد خرو هندوانه و انگور خوب به عمل ميآيد . از صد خرو تا « سبزوار » هشت فرسخ است . قافله از اينجا حركت كرده بقريهء « ريود » كه در چهار فرسخى است منزل مىكند . شب ديگر از ريود بار كرده بسبزوار ميرود . من چون با عموم اهالى سبزوار از اعيان و تجّار ارتباط قديمى دارم محض ديدوبازديد دوستان سبزوارى خود معطل حركت قافله نشده كسان خود را در قافله گذاشته خود با يك نفر نوكر يك ساعت بغروب ماندهء امروز كه جمعهء بيست و چهارم است سوار شده به طرف ريود حركت كردم . در سر يك فرسخى قريهء « مهر » است كه بسيار آباد است . مرحوم حاجى ميرزا ابراهيم شريعتمدار مجتهد سبزوارى كاروانسراى بسيار خوبى در اينجا ساخته كه زوار در آن منزل ميكنند . مهر جزء بلوككاه است . در بالا دست مهر مزرعهايست كه معروف به « كلاتهء سيّدها » است جزء مهر محسوب مىشود . پائين دست مهر جائى