غلامحسين افضل الملك

41

سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )

است كه به « در » معروف است چون . . . كاروانسرا واقع لهذا به در رباط » مسمّى گشته . زيردست ، قريهء كوچك « باغ » است و بعد بلافاصله « تيچر » است كه اصل تزر بر وزن . . . مىباشد . آب مهر از رودخانهء پشت كوه است كه نهرى به اينجا ميآيد . از مهر حركت كرده سه فرسخ ديگر را كه بدون آب و آبادانى است رانده دو ساعت و نيم از شب رفته بقريهء « ريود » رسيدم . « ريبد » بر وزن زيبد هم صحيح است . اسم قريه ريود در شاهنامه هست . جنگ رستم و سهراب در همين دامنه ريبد واقع شده است . آب ريبد از رودخانه مىآيد كه تا كوه به خط منحنى شش فرسنگ مسافت است . ريبد جزء بلوك « نامن » و « باشتن » است . ملوك سربداريان از بلوك نامن و باشتن بيرون آمده‌اند . ريبد داراى صد خانوار است . در ريود كاروانسراى شاه عباسى نيست . مردم قافله در خانه‌ها منزل ميكنند . لكن در نيم فرسخى اين قريهء حاليّه كاروانسرائى است كه آن را حاجى صانع براى زوار در دويست سال قبل ساخته و قريه ريود در صد سال قبل در پاى آن كاروانسرا بوده است . آن قريه خراب شده اهالى محض آنكه از شرّ عساكر مأمور بخراسان از تهران محفوظ مانند و تحميلات ايشان را متحمّل نشوند از جاده قديم كوچ كرده به اين سرزمين آمده خانه ساخته چون در پاى آن كاروانسرا آبادى نيست لهذا قافله و زوار باينجا مىآيند و در آن كاروانسرا كسى نمىافتد . حاجى صانع از اهل قريهء « مغيثه » بوده است . مغيثه جزو بلوك كاه است كه در چهار فرسخى اين مكان است و از توابع سبزوار است . بناى كاروانسراى حاجى صانع بهتر از بناهاى شاه عباسى است . در اينجا پياده شده اهالى نهايت پذيرائى از من به عمل آورده در اينجا صرف شام كرده ، يك سه ساعتى خوابيدم ، سه ساعت بآفتاب مانده از اينجا حركت كرده به طرف سبزوار راندم . مسافت راه چهار فرسخ است . در سر دو فرسخى قريهء « اسدير » است اصل آن سه دير بوده است . از قراى بسيار آباد است و من در سنوات سابقه روزى با حكومت سبزوار در آنجا بسر برده‌ام . قهوه‌خانه در جلوى قريهء اسدير موجود است . در سر سه فرسخى قريهء « خسروجرد » است كه بسيار آباد است در قريهء خسروگرد منارهء بسيار بلند است كه از بيست ذرع بيشتر ارتفاع دارد . اين مناره