ميرزا خانلرخان

53

سفرنامه خانلرخان اعتصام الملك ( فارسى )

براى دولت پيدا مىشود كه وقت قرار و مدار معاملهء آن سال در نظر نبوده و منظور نشده است . وكلاى دولت به قدر كفاف آن خرج ، تنخواه نقد از بانك قرض مىكند ، آخر سال كه ثانيا پارلمنت باز شد جهت لزوم آن خرج را در مجلس مدلل مىكنند . اگرچه اين گزاف نيست ، رعيت قبول مىكند و در آن سال بعد ، معادل آن وجه را علاوه بر ماليات سال گذشته با منفعتش كارسازى مىكند و اگر مبلغ خطيرى و رعيت نمىتواند از عهده برآيد ، آن وجه علاوه بر قرض دولت مىشود و رعيت همه‌ساله منفعت آن را به بانك مىدهد . اين در صورتى است كه آن خرج خارج العاده ، لازم فورى باشد و اگر فورى نباشد ، در پارلمنت گفتگوى آن را مىكنند و راه دخلى براى آن خرج مىنمايند تا وفاى به انجام آن امر كند . مثل اينكه پانزده سال قبل از مأموريت اين سفارت سنيه « 1 » به لندن براى انجام مهمى وجهى لازم شده بود ، راه دخلى كه براى آن معين كرده بودند ، اين بود كه ذغال‌سنگ كه به شهر لندن وارد و مصرف مىشد خرج و باجى نداشت . به هرتنى كه هرتن سه خروار ديوانى است ، يك پول سياه كه اندك كمتر از صد دينار پول رايج ايران است ، باج مقرر كرده بودند . سال پانزدهم كه همان سال اقامت اين چاكران در آنجا بود ، آن مهم بانجام رسيده بود و موافق قانون بايد موقوف شود . وزير عمارات در پارلمنت گفت : رودخانهء طمس كه از وسط شهر لندن مىگذرد ، اطرافش اگرچه سنك بست است و ساخته‌اند ، ولى طورى ساخته نشده است كه لايق شهرى مثل لندن باشد . اطراف اين رودخانه در اين شهر سزاوار است طورى ساخته شود كه چنانچه اين شهر اولين شهر دنياست و اين رودخانه اولين رودهاى دنياست ، اطرافش هم اولين خيابان و تفرجگاه دنيا باشد . و اين بنا ملزومات زياد از قبيل صورتهاى مجسم « 2 » و چراغهاى الوان و مشعله‌هاى مربع و درختها و باغچه‌ها و گلستانها و محل نيمكتهاى به رديف ، بايد داشته باشد . و آن‌وقت مسلما بهترين خيابانها و محل تفرجهاى همه ربع‌مسكون خواهد شد .

--> ( 1 ) - مقصود خودش است . ( 2 ) - مجسمه .