ميرزا خانلرخان

44

سفرنامه خانلرخان اعتصام الملك ( فارسى )

وزير مدعى عليه برمىخيزد و شروع به جواب مىكند . فقره‌به‌فقره جواب مىگويد تا آخر . در اين بين احدى تكلم نمىكند . بعد اجزاى مجلس تقريرات طرفين به عقلهاى خود صرافى كرده ، هركس عقيدهء خود را نوشته مىدهد . بعد از اتمام تصديقات مصدق و تكذيب طرفين را مىسنجد . مصدق هرطرف بيشتر شد قول او معتبر است . بعد از آنكه به اينجا منتهى شد ، صورت‌مجلس را به عرض ملكه مىرسانند ، او نيز قول غالب را امضاء مىكند و نيز در آن مجلس در يك سمت چندين محرر نشسته با خط رمز مخصوصى با كمال سرعت تقريرات اهل مجلس را مىنويسند و همان ساعت فقره‌به‌فقره به تلگرافخانه مىفرستند و فى الفور به دفترخانهء روزنامه اعلام مىكنند و بلافاصله چاپ مىشود و قبل از آنكه مجلس منقضى شود آن گفتگوها در همه شهر لندن منتشر مىشود و به فاصلهء چهار پنج ساعت آن روزنامه‌ها به جميع شهر و دهات مملكت انگليس مىرسد و كل آحاد رعيت مطلع مىشوند كه امروز يا امشب در پارلمنت چه گفتگو شده است . در آن شب كه ما بوديم يكى از وكلاى رعيت در چند مسئله ايراداتى بر آرل رسل كه وزير امور خارجهء دولت انگليس بود داشت . در بين مكالمهء او « لارد - پالمرستان » كه صدراعظم آندولت بود نيز حضور بهمرسانيد . اما طريقهء دخول او به مجلس مثل يكى از آحاد رعيت بود . با كمال ادب و خفض جناح كلاهش را برداشته به دست گرفته بود . وقتى كه داخل شد احدى ملتفت او نشد ، آمد و در كنار مجلس بدون ملاحظهء صدر و ذيل نشست و مثل ساير مردم تقريرات آن مرد را سامع و مستمع شد . طرفه اينكه لارد پالمرستان با آرل رسل كه وزير امور خارجه بود در تدابير و امور دولتى متحد الخيال و همرأى و متفق بودند ، بلكه همه وزراى آن‌وقت در همه امور متفق الرأى هستند كه اگر بر هريك ايرادى وارد آيد ، در حقيقت همه خاطى خواهند بود و همه بايد استعفا كنند و طبقهء ديگر منصوب مىشوند . اينست كه وزارتهاى