ميرزا خانلرخان
83
سفرنامه خانلرخان اعتصام الملك ( فارسى )
از آشنايان قديم بود فاتحه خوانده ، رانديم . وقت ظهر به منزل قدمگاه رسيديم . مسافت چهار فرسخ بود آنجا نهار خورديم . بعد با حاجى خان رفتيم به زيارت قدمگاه . در بيرون صحن ، اهل قريه تعزيهدارى مىكردند . مجلس شهادت امام حسين عليه السلام بود . گوش داديم و گريه كرديم . سربازهاى فوج سمنان و دامغان آنجا خيلى بودند كه از خراسان مرخص شده به ولايت مىرفتند . از نرسيدن جيره و مواجبشان زياد شكايت داشتند . مىگفتند : يك سه ماهه را محمود خان سرهنگ خورد ، بقيه را نمىدانم . و مىگفتند : از اول اين سال كه حالا ده ماه است به هرسربازى دوازده هزار دينار پول دادهاند . از حاجى ظهير الدوله اظهار رضامندى مىكردند . حاجى خان يك گوسفند به هشت هزار دينار خريد قربانى كرد كه نذر است . منزل قدمگاه بقعه و گنبد كاشى و ايوانى دارد كه دويست و دو سال قبل از اين شاه سليمان صفوى « 1 » ساخته . صحنى باغمانند دارد . درختهاى كاج كهن زياد دارد ولى سابق بر اين بيشتر داشت . گفتند بعضى را باد انداخته است . كاروانسراى خوبى هم دارد از بناهاى صفويه . اما پربزرگ نيست . چاپارخانه هم دارد . در بالاى تپه كه مشرف بر صحن و قدمگاه است قلعهاى دارد كه مشتمل بر صد و پنجاه خانه تقريبا هست . به قدر پنجاه يا شصت خانه هم در خارج قلعه ساكنند . حاصل ابريشم به قدر صد من گفتند عمل مىآيد و گفتند امسال يك من دوازده تومان فروختيم . زراعت گندم و جو هم دارند اغلب هم ساداتند و از قديم از منال ديوانى معافند . همه به قدر خود بابضاعتند . در بالاى همان تپه در شمال قلعه باغات زياد دارند . از آنجا تا « دررود » نيم فرسخ است . آب از رودخانهء « دررود » مىگيرند . قنات هم دارند .
--> ( 1 ) - شاه سليمان صفوى پسر شاه عباس دوم ( 1077 - 1105 ه . ق ) روى اين مأخذ تاريخ ساختن گنبد كاشى قدمگاه به سال 1901 مىباشد .