از ملت فرانسه كبزو و تييرى و ميشله و در ميان انگليسها لرد ماكوله و كارلايل و ميان آلمانها ممزن و ينبوهر به همين تيره به نگارش تاريخ ازمنهء سابقه و اخيره پرداخته‌اند . وقتى شخص كتب آنها را مطالعه مىكند گويى كه محاكمه مىشوند كه در آن محاكمه ، تمام هم قاضى مصروف به تحقيق در اقوال شهود است . فى الواقع مؤسسين سبك جديد تاريخ‌نويسى قانونى پيشنهاد خود كرده‌اند كه حتى المقدور به سخن شهودى كه به رأى العين مطلبى را نديده‌اند گوش ندهند و فقط به تحقيق و تدقيق اقوال شهود رأى العين ازمنه سالفه بپردازند . اين مورخين اسناد تاريخى حقيقى را از زير گردوخاك كتابخانه درآورده و هر كلمه آنها را به ديدهء بصيرت سنجيده و به زور جدوجهد و فراست تمام وقايع ازمنه سالفه را مجسم كرده‌اند . بدين جهت در نظر اهل فرنگ كه فى الجمله اهميت تاريخى داشته باشد به قدرى گران‌بها شده است كه گويى گنجى است بىبها . اما تاريخ ايران كه از چندين هزار سال تسلسل داشته است هنوز مورخى پيدا نكرده است كه به سبك مورخين مذكور ، تاريخى از آن ملت با شوكت نگاشته باشد و اسناد چنين تاريخى هنوز ميسر نيست . بناء عليهذا اين بنده درگاه در مدت توقف خود در فرنگ قيد مخصوصى در تجسس اسناد تاريخى راجع به ايران داشته و در كتابخانه‌هاى بزرگ پاريس و لندن چهل پنجاه جلد كتابهاى بسيار پيدا كرده است . همه آنها از سياحان مشهوريست كه به ايران آمده و هر يك اتفاقات عصر خود را نگاشته و باقى گذارده‌اند . ترجمهء اين كتب منتهاى وجوب و لزوم را دارد . در واقع تهيه و تداركى است براى مورخى كه در آينده بخواهد تاريخ ايران را بنگارد .