سجع و قافيه امر يورش مىنموده‌اند . اما منظور اصلى مؤسسين اساس جديد تاريخ دقت در تفحص حقيقت وقايع مىباشد و به واسطهء اين قيد است كه بنياد تاريخ را در پايهء جديدى نهاده‌اند . فى الواقع ترقى يا تنزل يك ملتى عبارت است از وقايع متواليه كه به‌طور تسلسل وقوع يافته . اتفاقاتى كه قبل از ما به وقوع رسيده است در واقع به منزله استخوان‌بندى وقايع عصر ما بوده است و هريك از اوضاع حاليه تسلسل و تمدد وقايع ماضيه است . پس اگر مىخواهيم اتفاقات تاريخى زمانى از ازمنه را به نظر دقت تحقيق كنيم بايد زمان قبل از آن را به امعان نظر ملاحظه كنيم . سررشته اتفاقات هر عصر را در زمان ما قبل آن بيابيم . در چنين صورتى بديهى است كه تاريخ بايد عين حقيقت باشد تا مثمرثمر واقع شود . مثلا اگر مريضى در عوض اينكه شرح مرض خود را به‌طور واقع بيان كند بپردازد به اشعار و بيانات فصيحه و قصه‌گويى ، مسلم است كه طبيب بيچاره از مرض او آگاه نخواهد شد كه بتواند معالجه نمايد . امراض ملتى هم به عينه مشابه امراض بدنى است پس از روى وطن‌خواهى و حميّت مذهبى تاريخ نوشتن به عينه حكم شعر گفتن مريض را دارد . هر واقعه كه در زندگانى ملتى به ظهور مىرسد به منزله حلقه‌ايست در سلسله زندگانى آن ملت و اگر واقعه را تحريف نماييم سلسله وقايع از هم گسسته مىشود . ايام ماضيه ملتى با ايام حاليه مطابقت نمىكند و منظور اصلى از تاريخ از دست مىرود . در اين صورت بايد قيد اول مورخين تجسس و تفحص عين حقيقت باشد و فصاحت و بلاغت را كنار گذارده طريق تجسس و تعمق را بپيمايند و توضيح حالت حاليه را از زمان ماضى بجويند .