حسين زمانى
6
سفرنامه بخارا ( عصر محمد شاه قاجار ) ( فارسى )
رحيم خان از تيرهء منگيت بود و به وسايلى توانست اقتدار خاندان خود را در بخارا توسعه داده و ابو الفيض خان را گوشهنشين نمايد . از اين زمان سومين تيرهء اوزبكها در بخارا به حكومت رسيدند . پس از رحيم خان پسرش ميرمعصوم كه در لباس زهد و تقوا و تصوف مورد توجه خواص و عوام قرار گرفته و به « شاه مراد » و « بيگ جان » « 1 » ملقب شده بود بر بخارا مسلط شد . « 2 » قسمتى از ايل قاجار كه در روزگار شاه عباس اول به مرو كوچانده شده بودند ، در اين زمان تحت فرماندهى بيرامعلى خان قاجار حاكم مرو در اين شهر به سر مىبردند . بيرامعلى خان همواره خود را در معرض هجوم اوزبكان بخارا به فرماندهى شاه مراد « بيگ جان » مىديد . با وجود اين سالها با اندك سپاه زبدهء خود مقاومتى متهورانه نمود . حتى در موردى به پايدارى زنان مروى در مقابل سپاهيان اوزبك بخارا اشاره شده است كه در زمان غيبت سپاهيان مرو ، زنان جامهء رزم پوشيده و اين كار سپاه بخارا را مرعوب ساخته و ايشان را به فرار واداشت . « 3 » امّا بيگ جان اميرى سياس و باقدرت بود و با به كار بردن حيله و شكستن سد مرو معروف به « سلطان بند » مرويان را مقهور ساخت و جمعيت آنجا را به بخارا كوچ داد . « 4 » آخرين حاكم اسمى مرو از ايل قاجار ، محمد حسينخان پسر بيرامعلى خان قاجار بود . او كه با خانوادهاش در اسارت ميرمعصوم ( بيگ جان ) امير بخارا گرفتار بود با تمهيداتى در آغاز سلطنت فتحعليشاه از بخارا فرار كرد و پس از سرگردانى در تبت ، كابل ، قندهار ، سيستان و قاين خود را به دربار شاه ايران رساند و مورد احترام زياد قرار گرفت . گويا امير بخارا به تلافى اين عمل خانوادهء محمد حسينخان را
--> ( 1 ) . همان ، ص ، 283 . ( 2 ) . همان ، ص ، 402 - 401 . ( 3 ) . بارنز ، الكس : سفرنامه ، ص 31 . ( 4 ) . همان ، ص ، 32 .