غبار و گردى به هوا برخاست . چيزى نگذشت كه لمحه بادى كه بسيار گرم بود ، به ما رسيد . يك ساعت به ظهر مانده ، گرد و غبار از هر طرف ما را احاطه كرد . اين گرد و غبار بسيار دقيق و بىنهايت گرم و سوزان بود . هوا در كمال اضطراب و بىنظمى بود . لمحه به لمحه از هر طرف بادى چون شعلهء آتش سوزان به ما مىرسيد . به قسمى كه اگر مستمر [ بود ] ، ما را هلاك [ مىكرد ] . سكوتى هولناك تمام كاروانيان را فرا گرفت . احدى قدرت تكلّم نداشت . اسبها نيز در رفتار كندى كرده ، گويا آنها نيز چون ما احساس مصيبتى كرده ، متوحش بودند . تا پنج ساعت به اين بلا گرفتار و مبتلا بوديم . هنگامى كه از اين غبار خلاصى جستيم ، خود را در زمينى ديديم كه تمامى زراعت شده و آبيارى شده است . تا به اينجا ، آنچه قطع مسافت شد ، تمامى در زمين لم‌يزرع بود . در ساعت هفت بعدازظهر به كنار رود « دياله » رسيديم . اين نهر در بزرگى و آرامى جريان ، قريب نهر « سن » است كه از پاريس مىگذرد . اين همان نهرى است كه قدما « دلاس » « 5 » مىناميدند . منبع اين نهر از كوه زاغروس [ زاگرس ] است كه چند فرسخ در جنوب شرقى شهر « زور » واقع است . ما از اين رودخانه [ به وسيلهء ] كشتى بزرگى كه خارج آن را به قير اندوده بودند و از چوب بلوط بود ، عبور كرديم . [ براى ] اجرت عبور ، از خودمان چيز كمى گرفتند ، اما [ از ] نويسندگانى [ كه قبلًا ] در اينجا بودند ، از هر مال دوّابه ، مبلغ شانزده پاره دريافت [ مى ] كردند . پاشاى بغداد انسانيت كرده ، كاغذى كه به ما داده بود ، تذكره هم ضميمه داشت و جميع صادرات و مطالبات عرض راه ، تا آنجا كه در ادارهء [ استان ] او بود ما را معاف داشته بود . قريب به ربع ساعتى تا كنار رودخانه مزبور راه آمديم ، تا رسيديم به ده كوچكى كه « بعقوبه » « 6 » مىگفتند . نخلها و درختهاى ليمو و نارنج و انار و غيره از درختهاى ميوه‌دار داشت . چنان گمان مىكنيم كه همان است كه پيتر و دلاواله « بهروس » « 7 » ناميده [ است ] . همچنين تاورنيه گفته ، و آن را نهر « بوروس » « 8 » و ژان‌اوتر « بوهريس » « 9 » خوانده [ است ] . تمام روز را در كاروانسرايى كه در وسط ده قرار داشت ، به استراحت پرداختيم . بيستم ماه مه به هنگام طلوع آفتاب روانه شديم . بعد از دو ساعت و نيم حركت ، شدت گرما [ ما را ]

--> ( 5 ) Delas . ( 6 ) . « بعقوبه » يا « بعقوبا » در چند كيلومترى بغداد قرار دارد و به علت محصولات خرما شهرت خاصى دارد . ( 7 ) Behrus . ( 8 ) Bourous . ( 9 ) Buhris .