مىفرستند ، به مقدار ربع آنچه مىگيرند ، نباشد . امتعه‌اى كه ايران از هندوستان مىگيرد ، عبارت است از شكر بنگاله و باتاويا « 15 » ، و تمامى عطريات و ادويه‌هاى هندوستان و سيلان و ساير جزاير هند كه در محيط هند واقع است . قماش و قلمكار هندى و ظرف چينى و مرباهاى معروف هندى كه اين امتعه را با عربستان و مصر مبادله مىكنند و نيز قهوهء بسيار از عربستان ، و همچنين محصولات نباتى از مصر تحصيل كرده و به قيمت بسيار در هندوستان مىفروشند . ما از بحرين و مرواريد آن هيچ نگفتيم ، به علت اينكه اين جزيره [ امروزه ] در تصرف ايران نيست . 5 . محصولات ايران از محصولات ايران بعضى كلمات گفته‌ايم . اكنون از بعضى از آنها كه سخنى نگفته‌ايم ، يا بعضى چيزهاى ديگر ، با خصوصيات جداگانه سخن مىگوييم : الف . ابريشم مقدار ابريشمى كه در ايران به عمل مىآيد ، در زمان سابق به قدرى بوده است كه از قرارى كه شاردن گويد ، در هر سالى بعد از آنكه به مصرف خود اهالى به جهت اقمشه از هر قبيل مىرفت ، بيست و دو هزار فرده « 16 » وزن داشت ، « 17 » كه از ايران به خارج حمل مىشد . از گيلان ده هزار فرده ، از مازندران دو هزار ، عراق عجم و خراسان هر كدام سه هزار ، قراباغ دو هزار ، شيروان و گرجستان دو هزار كه مجموعا بيست و دو هزار فرده ، محصول ابريشم ايران بود . پيش از آنكه انگليس در سال 1739 م در گيلان دارالتجاره و شركتى احداث كند ، مقدار وافرى ابريشم حمل شتر شده و از راه خشكى به اسلامبول مىبردند . اين تجارت را تجار يهودى و ارمنى و اهالى اروپا مىكردند . ابريشم ايران متفاوت است . بهترش آن است كه شعربافى كنند . هر فرده دوازده من وزن دارد ، و هر منى تقريبا پنجاه پياستر عثمانى به فروش مىرود . اين ابريشم زرد رنگ است ، و نادر است كه سفيد باشد . تارهاى نرم و نازك دارد و بسيار

--> ( 15 ) . مراد از باتاويا ، جاوه است . ( 16 ) . فرده - پوند ، هر فرده دويست و هفتاد و سه گيروانكه ( وزن متداول در عصر قاجار ) وزن داشت . ( 17 ) . مترجم ( حاج محمد طاهر ميرزا ) گويد كه در اينجا مصنف حاشيه نوشته كه مضمونش اين است كه گمان مىكنم شاردن خواسته است بگويد ، دويست و شانزده گيروانكه [ پوند ] .