ارتفاع زمين - آنچه به طرف شرق مىرود - متزايد مىشود تا [ به منطقهء ] آذربايجان و عراق عجم [ كه تا بدانجا تداوم دارد ] . امّا به يك بار اين ارتفاع زمين در جهت جنوب ، منقطع مىشود . چنانچه در تقسيم اولى [ بين‌النهرين ] ، در هشت و يا نه فرسخ از موصل يعنى در سى و شش درجه و چهل دقيقه ، و شهرهاى اماويه ، سالماستربتليس و وان در زمينهاى مرتفع واقع مىشود . كردستان فعلى ، به عبارت الاخرى تمام زمينهايى كه معادل حصهء [ منطقهء ] دوم و سوم [ قرار دارند ] ، در مساحت سى يا چهل فرسخى ، چندان مرتفع نيستند . همچنان در اطراف رودخانه‌ها كه از جانب بين‌النهرين مىآيد ، زمين كم‌كم مرتفع مىشود تا سرحد كنونى ايران ، و ابتدا از [ آنجاست كه ] پشته‌ها و تلهاى كوچك شروع شده و بعد به كوههاى كوچك منتهى مىگردد . در اين قسمت شهرهاى اربيل ، كركوك ، شهرزور ، امان و مندلى ديده مىشوند . اراضى لاحقه كه ناحيهء چهارم بين‌النهرين را مشتمل است ، به طرف شرق دجله [ گسترش ] مىيابد و هرقدر به طرف خليج‌فارس مىرود ، بزرگتر مىشود و بر وسعتش مىافزايد . در آنسوى اين اراضى لاحقه ، اول تلهاى كوچك از ريگ و حصا ديده مىشود . بعدا احجار صغيره و بعد كوههاى كوچك و سنگلاخ تا اينكه به سلسله كوههاى مرتفع مىرسد ، و به ناگهان به ارتفاع هشتصد يا هفتصد ذرع بلندى ، و اصل مىشود و فورا از اراضى محترقهء كردستان سفلى و بابل ، مستقل مىگردد و به بقاع مرتفعه و هواى معتدل مىرسد و نيز به امكنه‌اى كه شاهد و عديل قسمت اولى جزيره است . به عبارت الاخرى اين همان حصهء مرتفعى است كه از شمال جزيره به طرف مغرب كشيده مىشود و تا حدى با چرخش به جانب جنوبى به سوى دجله به همان روش ادامه دارد و بالاخره هم تا خليج‌فارس در خط شمال غربى [ خليج ] و جنوب شرقى [ اراضى ] امتداد مىيابد . 2 . ارتفاع سطح زمين چون به ايران داخل شوند ، مىبينند كه در تمام عراق عجم ، سطح ارضى در ارتفاع خود باقى است . از عراق عجم ، مقصود امكنه‌اى است كه در قديم « مديه » [ سرزمين ماد ] مىگفتند و در جانب اصفهان ، كاشان و قم بود و سطح زمين [ تاحدى ] منخفض‌تر « 1 » مىشد . شيراز و يزد هم در همين ارتفاع باشد ، امّا به دو جانب ايروان و لرستان چون روند ارتفاع ، بيشتر مىشود ، تمامى اراضى واقعه ما بين درياى خزر و درياى سياه تا سواحل همگى مرتفع است - [ همچنين ] جميع

--> ( 1 ) . منخفض‌تر - پست‌تر