مىشود كه اهالى بم نهرنهر كرده تقسيم نموده‌اند و به قصبه‌ى بم مىبرند ، زراعات و باغات و نخيلات را مشروب مىنمايند بلكه در همه‌ى عمارات آن‌ها گردش مىكند و مىگذرد . مركبات قليلى از نارنج و ليمو و بكرائى تلخ دارد ، و از جهت سختى زمين و هوا مركبات خوب عمل نمىآيد و ترقى نمىكند . و قصبه‌ى بم به واسطه‌ى حناكارى هيچ نسبت به چهل و سه سال قبل كه ديده بود نداشت ، آبادى و شهر خوبى شده ، و الان هم رو به آبادى است اندك زمانى نمىگذرد شهر بسيار معتبرى مىشود ، در همه‌ى كوچه‌ها نهر آب جارى است به‌عكس كرمان كه خانه و كوچه آب جارى ندارد . از نهرهايى كه از بيداران به شهر بم مىآيد قرار دادم كه از يك فرسخى خيابان بزرگى تا شهر بيندازند ، و دو طرف خيابان نهرى حفر كنند درخت‌هاى نخل و زرده‌بيد و گز و كنار بكارند كه خيلى باصفا خواهد شد ، اين آب زياد از صحراى خشك نرود و از خيابان برود . ارگ بم ارگ بم « 1 » و شهر بم را هم سركشى نموده ، در ارگ ساخلوى ديوانى و قورخانه و توپخانه‌ى منظم ، و شهر او كه در زير ارگ واقع است به كلى خراب مىباشد كه يك خانه‌وار هم ساكن نيست و از محاصره‌ى چهل و سه سال قبل كه آقا خان ياغى « 2 » شده بود و يك

--> ( 1 ) . تاريخ بناى اين ساختمان معلوم نيست ولى در كتب تاريخ بعد از اسلام به كرات از آن نام برده شده است . باستانى پاريزى در آثار تاريخى كرمان « از شرح حدود العالم برمىآيد كه ارگ معروف و حصار بم در هزار سال پيش كاملا معروف و آبادان بوده . » ارگ در قسمت شمال شرقى شهر فعلى بم قرار دارد و آثارش هنوز برجاست . ( 2 ) . براى بدست آوردن اطلاعات كامل از داستان ياغيگرى آقا خان محلاتى نگاه كنيد به تاريخ كرمان ( سالاريه ) ، تأليف احمد على خان وزيرى ، تهران 1340 ( صفحات 384 - 400 ) .