فيروز ميرزا فرمانفرما
40
سفرنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )
فيروز ميرزا از عهدهء آن برنيامده بود . در سال 1291 ق / 1874 م . حكومت اراك و بروجرد به فيروز ميرزا سپرده شد و دو سال پس از اين تاريخ ( 1293 ق / 1876 م . فيروز ميرزا به لقب فرمانفرمايى نايل مىآيد . همچنين در همين زمان شهرهاى اراك ، همدان ، ملاير ، تويسركان ، گلپايگان ، خوانسار ، نهاوند ، و بروجرد را ايالت مركزى ناميدند ، و او را به حكومت اين ايالات برگزيدند . آخرين پست فيروز ميرزا حكومت كرمان است كه بين سالهاى 8 - 1296 ق / 81 - 1879 م . اتفاق افتاد . اين دوره از حكومت فيروز ميرزا در كرمان همزمان با قحطى كرمان ، شورش مردم و كشته شدن يحيى خان كلانتر و عزل حاجى غلامرضا شاهسون بود . بهنظر مىرسد كه فيروز ميرزا فرمانفرما ، هرچه كه از دورهء ميانى خود ، بيشتر فاصله مىگيرد ، به امور داخلى ايالتهاى واگذار شده بيشتر توجه مىنمايد ، چرا كه در اين واپسين دورهء زندگانى خود ، تصميم به سركشى اوضاع ايالت تحت حكومت خود مىگيرد و چگونگى وضعيت آنجا را بازگو مىكند . چنانچه خود او در قسمتى از همين سفرنامه مىنويسد : « ارگ بم و شهر بم را هم سركشى نموده ، در ارگ ساخلوى ديوانى و قورخانه و توپخانهء منظم ، و شهر او كه در زير ارگ واقع است به كلى خراب مىباشد كه يك خانهوار هم ساكن نيست و از محاصرهء چهل و سه سال قبل كه آقا خان ياغى شده بود و يك سال تمام در محاصرهء بنده بود كه بالاخره دستگير نمود ، از آن زد و خوردها و شكست و فتح و زحمتها و قوه و قدرت جوان كه بخاطر مىآورد با حالكت شكستهء حاليه بر حيرت مىافزود . » « 1 » او كه قبلا هم بر اين منطقه حكومت رانده و از نزديك آنجا را مشاهده كرده بود ، اينبار در سفرنامه خود ، جزئيات آن را به دقت ارزيابى مىكند . فيروز ميرزا با كهولت
--> ( 1 ) . اتحاديه ، منصوره ، سفرنامهء كرمان و بلوچستان ، ص 7 .