فيروز ميرزا فرمانفرما

39

سفرنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )

هميّت خود را در تمامى لشكركشىها و سركوب ايلات نشان مىدهد و با موفقيت از آن بيرون مىآيد . امّا به لحاظ درايت سياسى ، بالاخص با آنچه كه در اين برهه از زمان كه سياست دولت در گيرودار آن قرار داشت ، وى هم همانند اكثر دولتمردان همزمان خود از اين قاعده مستثنى نيست و او نيز درگير همين انطباق جديد اجتماعى مىشد به‌طورى كه از منصب وزارت جنگ موفق بدر نمىآيد . به همين سبب ناصر الدين شاه در سلام عام فيروز ميرزا را از اين پست عزل مىكند : « . . . در اين سنوات گذشته . . . آن قسمتى كه منظور نظر ما بود ، ترقيات در شعب نظام و غير نظامى حاصل نشد . بخصوص آن ترقياتى كه در اسلحه جديد يوروپ و در قواعد مشق و درس علم نظامى كه انا فانا در تزايد است ، سرايت به ايران نكرده . . . لذا حاجى ميرزا حسين خان مشير الدوله را كه حاضر حضور است از جانب خود نايب كرده ، ملقب به سپهسالار اعظم « 1 » عسگريه مىفرماييم . » « 2 » احتمالا سپهسالار نيز كه از مترقيان و اصلاح‌گران اين دوره به حساب مىآمد و نفوذ زيادى بر شاه داشت ، در عزل فيروز ميرزا از پست وزارت جنگ سهم عمده‌اى را به عهده داشت . امّا همان‌طور كه از سخنان خود ناصر الدين شاه برمىآيد ، شاه به تغيير و تحولات بيشترى مىانديشيد كه

--> ( 1 ) . حاج ميرزا حسين خان مشير الدوله سپهسالار اعظم در سال 1243 ق / 1827 م متولد شد . وى تحصيلات ابتدايى را در ايران گذراند و براى ادامهء آن به خارج از كشور رفت . بسيار باهوش و ذكاوت بوده است . او اصلاحات امير كبير را دنبال مىكند و از كسانى است كه به شدت بر ناصر الدين شاه تأثير داشته است . او از جمله كسانى است كه شاه را تشويق به سفر فرنگ مىكند تا او را با شيوه نوين آشنا نمايد . سپهسالار كه از جمله سه مرد با نفوذ دربار ناصر الدين شاه به‌شمار مىرفت ، در تاريخ 1298 ق / 1880 م درگذشت . ر ك : شرح حال رجال ايران ، جلد اول ، ص 406 - 426 . ( 2 ) . خان ملك ساسانى ، سياستگران دوره قاجار ، تهران كتابخانه طهورى 1358 ، ص 71 . نقل شده در فيروز ميرزا فرمانفرما ، سازمان اسناد ملى ايران ، ص بيست و سه .