عبد الحي بن الضحاك بن محمود الجرديزي ( گرديزى )

84

تاريخ گرديزى ( زين الأخبار ) ( فارسى )

پوست او بياهختند [ 1 ] و پر كاه كردند ، و از در ايوان بر گذرگاه حشم [ 2 ] بياويختند . و پس بفرمود : تا مر مزدكيان را طلب كردند و بياويزيدند [ 3 ] ، و او اندر نيم روز هشتاد هزار مرد مزدكى [ 4 ] را بكشت ، و پس اهل مملكت را بفرمود كه : دين آموزيد ، و كار دين را بپردازيد ، تا اندر شناختن و دانستن دين ماهر گرديد ، تا چون [ 5 ] مزدكى بيرون آيد مخرقه [ 6 ] خويش بر شما روا نتواند كرد ، و لشكر بروم فرستاد ، و بعضى از ولايت بگرفت ، و قيصر رسول فرستاد و صلح جست و هديها بسيار بفرستاد ، او را اجابت كرد ، و خراج بر روميان نهاد ، و لشكر را باز خواند ، و از قيصر گروگان بستد ، و بگرگان رفت ، و آنجاها بنا افگند ، از رخام كوشكى [ 7 ] بنا كرد كه كس اندر جهان چنان نديده بود ، همه ديوارها و بام او از رخام ، و تركان خوارزم بطاعت او آمدند و ديوارى كه [ 34 ] يزدجرد بن بهرام بنا كرده بود ، و اساس آن نهاده بود ، و تمام نكرده ، و پانزده فرسنگ درازى آن ديوار بود ، نوشروان او را تمام كرد ، و از آنجا باز آمد . چون به دبسكره رسيد ، از خاقان بزرك ملك تركستان و از هيتالان [ 8 ] و از فغفور چين و از قيصر روم رسولان آمدند با هديه‌ها بسيار و نامه‌ها [ 9 ] آوردند ، و از وى صلح جستند .

--> [ ( 1 - ) ] ن : بياهيختند ، كه همان صورت اصل هم صحيح است به معنى كشيدن . [ ( 2 - ) ] اصل ، چشم ؟ ب : بر چشم ؟ [ ( 3 - ) ] يعنى بياويختند . ب : و بياويزند . [ ( 4 - ) ] هر دو نسخه : مردكى ؟ [ ( 5 - ) ] هر دو نسخه : خون مردكى ؟ [ ( 6 - ) ] مخرقه : به فتح اول و سكون دوم و فتح سوم به معنى كذب و دروغ است . ( المنجد ) . [ ( 7 - ) ] كوشك : به سكون شين به معنى قصر است و رخام بر وزن غلام سنگ مرمر . [ ( 8 - ) ] هر دو نسخه : هشيالان ؟ كه صحيح آن به اتفاق جمهور هيتالان و هياطله است ، و مصحفى باشد از هپتل - يفتل - ابدل ، و اين قوم هون ( خان ) سپيد آريائى است كه در حدود قرن پنجم ميلادى بر تخارستان و زابلستان مسلط شدند و فتوحات خود را تا اواسط هند و كشمير رسانيدند ، و در تواريخ هند مشهورند . [ ( 9 - ) ] هر دو نسخه : نامها .