عبد الحي بن الضحاك بن محمود الجرديزي ( گرديزى )

72

تاريخ گرديزى ( زين الأخبار ) ( فارسى )

و بىسامانيهاى بسيار هميكردند . چون شاپور ذو الاكتاف شانزده ساله شد ، سپاه جمع كرد و روى بديار عرب نهاد ، و بسيار مردم را از عرب بكشت ، تا دست تازيان را از مردم خالى كرد ، و آخر رسم آورد : كه هر جاى كه از عربان كسى را بياوردندى بفرمودى تا شانهء او سوراخ كردندى ، و حلقه اندر وى ( 26 ) افگندندى . و بدين سبب او را ذو الاكتاف لقب كردندى ، و به پارسى هو به سنبان [ 1 ] و شاپور بولايت روم رفت بر زى [ 2 ] جاسوسان و قيصر او را بشناخت ، و او را اندر چرم گاو كشيد ، تا بر تن وى خشك شد . و پس قيصر بيامد و ايران شهر بگرفت . و شاپور اندر چرم خام سخت رنجه بود . پس از زن قيصر حاجت خواست ، تا او را رها كرد ، بر آن شرط كه چون بايران شود ، بقيصر بدى نكند . و او را چندان باز فرستد . [ 3 ] چون بايران رسيد ، هم حشم و سپاه خويش را گرد كرد ، و مغافصه [ 4 ] قيصر را بگرفت و به دو بدى نكرد ، كه شرط كرده بود ، پس هر دو لب او ببريد ، چنان كه دندان او برهنه شد كه نيز پوشيده [ 5 ] نشدى و او را هم بران حال بروم باز فرستاد ، و خود [ 6 ] به پادشاهى ايران بنشست . اردشير بن هرمز چون به سلطنت بنشست ، رسمهاء بد نهاد ، و همه علم [ 7 ] پارس بگرفت و بسيارى

--> [ ( 1 - ) ] اصل : سومه سنان ؟ در آثار الباقيه 121 : هو به سنبا ، و در گزيده هيبه كيا ؟ حمزه در غرر گويد : كه هو به بمعنى كتف و سنبا بمعنى نقب كننده است . در فارسى سنبان به معنى سوراخ كردن و و سنبه آلهء آن باشد . [ ( 2 - ) ] زى : به كسره اول بمعنى شعار و حد و اندازه ( برهان ) [ ( 3 - ) ] هر دو نسخه : بار فرستاد - اما باژ - باج است . [ ( 4 - ) ] مغافصه : ناگاه گرفتن ( تاج المصادر ) [ ( 5 - ) ] هر دو نسخه ، پوشيدى ؟ [ ( 6 - ) ] هر دو نسخه : و چون ؟ [ ( 7 - ) ] علم : به فتحتين معروف و سر بر آورده .