عبد الحي بن الضحاك بن محمود الجرديزي ( گرديزى )
344
تاريخ گرديزى ( زين الأخبار ) ( فارسى )
گرفتند . و چند تن ديگر را از قوم ابو على ، ابو اسحاق رزگانى [ 1 ] زينهار خواست و بيامد با قومى انبوه از ديلمان . و ابو على بهزيمت شد تا چغانيان . و با بحور [ 2 ] حاجب اندر معركه كشته شد ، و على بن احمد بن عبد اللّه را اندر حدود سمرقند بگرفتند . و احمد بن الحسن [ 3 ] العتبى را به نخشب بگرفتند و بر استران نشاندند ، و به زور اندر بخارا آوردند ، و همه را بدر آوردند ، و هر يك را صد تازيانه بزدند و بند نهادند و مصادره كردند . ابو العباس محمد بن احمد اندران بمرد ، اما احمد بن الحسن [ 4 ] خلاص يافت از پس عهدى دراز . پس ابو على از امير ختلان يارى خواست ، و خود لشكر جمع كرد ، به ترمذ آمد ، و ( از ) جيحون بگذشت و ببلخ آمد ، و از آنجا سوى گوزگانان [ 5 ] برفت ( تا ) بر آن جمله به سمنگان بامير ختلان رسد . چون ( به ) تخارستان ( 188 ) رسيد خبر آمد ، كه لشكر بخارا به چغانيان آمد ، و در آهنين [ 6 ] را بسوختند و همه خان و مان ابو على ويران كردند .
--> [ ( 1 - ) ] هر دو : و ابو اسحاق رزكانى . كه در طبع تهران و برلن : و ابو اسحاق زركانى طبع شده . ولى و زايد است و فاعل خواست همين ابو اسحاق است . و رزگانى بضمهء را و سكونزا شايد منسوب باشد به رزگان شمال قندهار كه جزو زابلستان قديم بود . [ ( 2 - ) ] كذا در هر دو و مطبوع ؟ اصل اين نام يافته نشد ، شايد اسمى از قبيل باينجور باشد . [ ( 3 - ) ] هر دو : الحسينى ؟ طبع تهران : الحسين ؟ در تاريخ بخارا ( ص 31 ) احمد بن حسن بن العتبى وزير عبد الملك بن نوح و مؤلف تاريخ يمينى است كه گور او به محلهء دروازهء منصور در جوار گرمابهء خان شهر بخار است . ولى اين نوشتهء تاريخ بخارا خلط است . زيرا مؤلف تاريخ يمينى محمد بن عبد الجبار عتبى متوفى 427 ه . است . [ ( 4 - ) ] هر دو : الحسين ؟ [ ( 5 - ) ] گوزگانان يا گوزگان كه معرب آن همين جوزجان كنونى است . [ ( 6 - ) ] در آهنين كه در البلدان يعقوبى درياهنين است معنى آن باب الحديد باشد ، و از شهرهاى شمال بلخ بود در آهنين يا باب الحديد از بخارا 7 منزل و از ترمذ دو منزل فاصله داشت ( ابن حوقل 517 ) .