عبد الحي بن الضحاك بن محمود الجرديزي ( گرديزى )

325

تاريخ گرديزى ( زين الأخبار ) ( فارسى )

باجستان [ 1 ] كارزار نكرده اما جستان [ 2 ] را پسر نوح هزيمت كرد . و گرگان مر پارس . بزرگ حاجب خويش را داد . و اسماعيل بن احمد بمرد شب چهار شنبه چهاردهم صفر سنه خمس و تسعين و مأتين . و او را ماضى لقب كردند . الشهيد ابو نصر احمد بن اسماعيل و چون اسماعيل بمرد ، مر پسر خويش احمد را وليعهد كرد بر خراسان . و مكتفى عهد خراسان به احمد فرستاد به صحبت طاهر بن على . و لواى او بدست خويش بست . و چون به بخارا رسيد ، احمد بن اسماعيل او را نيكو فرود آورد [ 173 ] و با او نيكويى كرد ، و مال بسيار بخشيد او را . اندر ذى القعده سنه خمس و تسعين و مأتين مكتفى بمرد ، و مقتدر بخلافت بنشست ، و ولايت خراسان هم احمد بن اسماعيل نگاه داشت . و چون كار بخارا راست كرد ، خواست كه سوى رى شود ، و آن ولايت را نيز ضبط كند ، و اشغال آن را نظام دهد .

--> [ ( 1 - ) ] اصل : جستان ؟ ب : باختناق و باختان ؟ در تاريخ طبرستان جستان و هسودان حدود 290 ه . است ( ص 262 ) وى جستان بن وهسودان بن جستان بن مرزبان بن جستان از خانوادهء بنى جستان ملوك ديلم است ، كه مرزبان در سنه 189 ه . بر رى غالب آمد . و جستان بن و هسودان در حدود 290 ه . حكمرانى داشت ( زمباور 293 ) و اين هزيمت او در مقابل پسر نوح روز هرمزد بهمن 290 ه . در صحرا گارز آمل بود ( تاريخ طبرستان 262 ) . [ ( 2 - ) ] در اين جا متن هر دو نسخه خطى مشوش است چنين : كارزار نكرد ، باخستان را پسر نوح هزيمت كرد پارس بزرگ مر احمد پسر خويش را داد . . . بموجب تاريخ طبرستان 263 پسر نوح عبد اللّه بن محمد حاجبى داشت پارس نام ، كه از طرفش والى گرگان بود ، و هم او به اشارهء پسر نوح ابو العباس در آمل محمد بن هارون را به حيلهء عسكرى بشكست ، و تمام طبرستان از گرگان تا گيلان به حكم پسر نوح آمد . اما اينكه احمد باجستان كارزار نكرد ، تاريخ طبرستان گويد : كه امير اسماعيل پسر خويش احمد را بمدد عبد اللّه نوح فرستاده بود ، در راه تهاون نمود ، و مراد او آن بود تا پسر نوح شكسته شود . . . و ما متن مشوش را در روشنى اين شرح تاريخ طبرستان اصلاح كرديم .