محمد محسن مستوفى
39
زبدة التواريخ ( فارسى )
اول از مفرده ملاحظه نمايند . از جناب مستطاب محمد مصطفى صلى الله عليه و آله و خلفا و ائمه هدا « 1 » عليهم السلام تا حضرت صاحب الامر عليه السلام در تحت حرف ثانى ملاحظه و بدون تأمل جزئيات احوال هر يك را مشخص نمايند . و احوال پادشاهان و سلاطين عجم و ترك و خلفاى بنى اميه و بنى عباس را از كيومرث كه فرزند چهارم حضرت آدم و اول پادشاهان و سلاطين روى زمين است و بناى پادشاهى و سلطنت را او در جهان گذاشته الى يومنا هذا در تحت من ذالك كه موافق ضابطهء سياق خرج است و پادشاهان و سلاطين و ملوك نيز عمر خود را صرف و خرج دولت و به مصرف دنيا رسانيدهاند به دو دفعه به خرج نوشته شده . دفعهء اول قبل از ظهور اسلام كه بعثت حضرت پيغمبر آخر الزمان و دفعهء ثانى بعد از ظهور اسلام است كه از ابتداء بعثت جناب رسالت مآب پيغمبر صلى الله عليه و آله باشد تا به حال كه تحرير اين نسخه شده و هر دفعه چند بابت و صيغه است كه هر سلسله در تحت صيغه كه آن سلسله به آن موسوم و معروفند به ترتيبى كه پادشاهى و سلطنت كردهاند ، مذكور و به قلم آمده و ايام عمر و اولاد و آثار و اختراعات ايشان كه در صفحهء روزگار مانده است ، در حشو كتابت شده و مدت دولت و سلطنت ايشان به بارز آمده و در تحت من ذالك به ميزان رفته كه مدت ايام دنيا نيز از زمان حضرت آدم الى يومنا هذا از آن معلوم مىتواند شد . و چون هر يك بعد از ديگرى بلافاصله يا به ارث يا به عنف و يا شمشير مملكت را تصرف و بر تخت نشستهاند ، به همان ترتيب به جمع نوشته شده [ و جمعى كه با يكديگر ] « 2 » معاصر در يك ايام هر يك در مملكتى پادشاهى نمودهاند در حشو كتابت شده به ميزان نرفته است . [ مدت ايام دنيا الى حال ] « 3 » معلوم تواند شد كه از زمان خلقت حضرت آدم تا حال چند هزار سال است و مجملى از احوال سلاطين روم و فرنگ و باقى خوارج و صاحب خروجان و كفار و اهل بدعت و ضلال كه در صفحهء روزگار سلطنت و حكومت كردهاند و اسمى و رسمى داشتهاند ، چون هر يك از ايشان در عصر يكى از پيامبران يا در زمان پادشاهى بودهاند كه در تحت مفرده جمع شده و در من ذالك به خرج نوشته شده كه در يك زمان بودهاند ، در تحت الباقى در حرف خرج كتابت شده ، در معنى آن زمان حكم آن وجه دارد كه آن جماعت از مال پيغمبران يا پادشاهان خرج كردهاند . يعنى زمان ايشان بوده كه به باقى آمده پس مىبايد كه عمر آن جماعت در تحت الباقى در حرف خرج مجرى شود . و ساير قصص و حكايات كه آن نيز « 4 » از وقايع آن ايام است و مدت آنها معلوم نيست ، در تحت دفعهء باقى در تنخواه باقى نوشته نمىشود حسب الواقع [ و پادشاهان و سلاطين روم را چون كيفيت
--> ( 1 ) - هدى . ( 2 ) - آ : درون قلاب افتاده است . ( 3 ) - آ : درون قلاب افتاده است . پ . ( 4 ) - آ : نيز افتاده است .