پيمود و به نواحى خوى و سلماس درآمد . آنگاه شنيد كه شاه روم « 1 » مملكت به ترسا شهزاده‌اى داده و مر او را لشكرى بسيجيده است افزون بر سيصدهزار ، « 2 » از پياده و سوار ، و روميان نيز جگرگوشه‌هاى خود به جانب سلطان رانده‌اند و همچون روز رستخيز ، زمين بار خويش ، از كم و بيش ، بيرون فكنده است ؛ گروهى از اوباش روم ، و ارمنيان و فارسيان و بجناك‌ها و غزان و فرنگيان نيز بر اين شه گردآمده‌اند . مردمان بر ايشان آغوش گشوده و ترسايان را از اجتماع ايشان بنياد قوى گشته است ، و سوگند خورده‌اند كه خليفه را بردارند و جاثليقى بر جايش گمارند و مساجد را ويرانه سازند و كليساها برآورند . سلطان پيكى به نزد همسرش و نيز وزيرش نظام الملك فرستاد و گفت كه : « من با اين كسان كه همراه منند به سوى دشمن رهسپارم ؛ اگر به سلامت ماندم ، نعمتى است خداى تعالى داده ، و اگر شهيد شدم ، رحمتى است همو بخشيده . جانشين من فرزندم ملكشاه است ، كه با پانزده‌هزار سوار از دليرمردان است و هركدام را اسبى مركوب » . خليفه القائم بأمر اللّه امير المؤمنين نيز بفرمود تا او را بر سر منابر دعا گويند ، و دعايى نسخت كرد و به خطيبان داد كه به انشاى ابو سعيد بن موصلايا « 3 » بود و اينچنين : بارخدايا ، پرچم اسلام را بلند دار و يارى ده و شرك را باطل كن ؛ پشتش بشكن و پيوندش بگسل . مجاهدان راهت را مدد كن ؛ آنان كه به طاعتت از جان گذشته‌اند و

--> حسان طايى و اعراب همراه آنان را شكست داد . با اين همه شاه روميان به جهت كمبود آذوقه به سرزمين خويش كوچ كردن آغازيد ، ولى مردمان منبح روى در راه سلطان نهادند و خواستند كه آنان را بر ضدّ بيزانسيان يارى دهد . سلطان هم با سپاهش در ذى القعدهء سال 462 ه ( سال 1070 م ) از همدان رفت ( نك . به : سبط ابن جوزى 143 - 142 ) و پس از چندى به سوريه درآمد و حلب و ديار بكر بگرفت . از آنجا هم در رجب سال 463 ه ( سال 1071 م ) رهسپار رودررويى با بيزانسيان شد و پس از تصرف شهرهاى ارجيس و ملاذگرد و ارزان و بتليس و خلاط و ديگر شهرها رهسپار آذربايجان ، شهرهاى صفرى و سلماس ، شد . نيز نك . به : ابن جوزى 8 / 256 و ماتيوس اورفاتيس 137 . ( 1 ) . ملكهء روميان - در اين نسخهء خطى ، شاه روميان - در آن زمان اندوكياما كريمووليتسيا ، بيوهء امپراتور قسطنطين دوق بود ( سال 1067 م ) . در 31 دسامبر سال 1068 م به همسرى رومانوس ديوجانوس درآمد و رومانوس در يكم ژانويهء سال 1069 م تاجگذارى كرد . ( 2 ) . رقم سيصدهزار در بندارى ( 39 ) و فارقى ( 100 ) مىآيد . در ابن اثير دويست‌هزار ( 10 / 22 ) است . سبط ابن جوزى : 400 هزار ( 148 ) . ابن قلانسى : 700 هزار ( 99 ) . ( 3 ) . امين الدوله ابو سعد ( در اين نسخهء خطى ، سعيد ) علاء بن حسن بن وهب بن موصلايا از سال 432 ه ( سال 1041 م ) و در آغاز در خدمت خليفه القائم بأمر اللّه كاتب انشا بود . اصلا مسيحى سورى بود . به سال 484 ه ( 1092 - 1091 م ) اسلام آورد و اندكى پيش از مرگش ( در 19 جمادى الاولى سال 497 ه / 1104 م ) از كار بر كنار شد . نك . به : ابن جوزى 9 / 141 و سبط ابن جوزى ( 8 / 12 - 11 ) و ابن خلكان ( 3 / 480 ) .