صدر الدين علي بن ناصر الحسيني ( مترجم : رمضان على روح الهى )
8
زبدة التواريخ ، أخبار الأمراء والملوك السلجوقية ( فارسى )
واژه ، مگر در جايى كه بيش از يك معنا براى واژه محتمل باشد يا واژه خوانا نباشد ، اشارتى نخواهيم كرد . اين كار در تقابل با كار محمد اقبال است كه هرگاه به واژهاى بىنقطه برخورده ، حاشيه را پر كرده است . از معايب آشكار چاپى كه اقبال از اين نسخهء خطى تهيه كرده ، عدم وجود فصول متمايز و نقطهگذارى و فاصلهگذارى است . در برخى جاها نسخه فاقد حروف وصل و « ال » تعريف است و ، از همين قرار ، پر است از اشتباهات لغوى ثابت ؛ از مؤنث آوردن در جايى كه بايد مذكر آورد ، و از نصب در جايى كه بايد رفع داد ، و بالعكس . با ؟ ؟ ؟ اينهمه بافت استوار متن حسينى ما را وامىدارد كه اين اشتباهات را به كاتب نسبت دهيم . براى اصلاح سياق متن ، و هر جا مطالب كتب تاريخى را موثق دانستهايم ، اضافاتى در ميان دو قلّاب آوردهايم - چنان كه در جاى خود اشاره كردهايم . همچنين ، كاتب به شيوهء زمانهء خود به حذف برخى حروف از كلمات دست برده است ؛ در مثل ، همزهء آخر بعد از الف ممدود را در همهء كلماتى كه همانند « امراء » هستند ، حذف كرده يا الف را از كلمهء « حارث » ، بنابه قاعدهء شناخته شدهء مربوط به آغازين دورهء زبان عربى ، انداخته است . ما تا حدامكان همهء اين اشتباهات و كاستىهاى بسيار و جز آنها را تصحيح كرده ، كوشيدهايم تا متنى بىعيب ارائه دهيم كه يار شاطر خواننده باشد نه بار خاطر او . كتاب زبدة التواريخ صدر الدين حسينى را مىتوان منبعى بايسته براى پژوهندگان دورهء سلجوقى ، و در رديف كتابهايى دانست كه در اين باب به ديگر زبانها نگاشته شده است . اهميت چاپ و انتشار بسامان و مصحّح و عالمانهء اين اثر براى پژوهندگان عرب از همينجا ناشى مىشود . نخستين كسى كه به اين نسخه اشارت كرد ، هوتسماى شرقشناس ، و در ديباچهاش بر مجموعهء متون مربوط به تاريخ سلجوقيان به سال 1886 م بود . « 1 » اين پس از آن بود كه م . رايت ، شرقشناس مقيم كمبريج ، توجه او را به اين نسخه جلب كرده و نسخهاى از آن را براى وى فرستاده بود . به سال 1908 م ، آمد روز شرقشناس به انتشار تاريخ ابو يعلى حمزة بن قلانسى ، معروف به ذيل تاريخ دمشق ، دست برد و در حاشيهنويسى بر آن از بسيارى از كتابهاى اين دوره ، مثل تاريخ ابن ازرق و فارقى ، و تاريخ سبط ابن جوزى و تاريخ حافظ ذهبى بهره برد . يكى از كتابهايى كه اينسان در بسيارى موارد مورد مقايسه قرار گرفت « 2 » ، كتاب زبدة التواريخ حسينى
--> ( 1 ) . نك . به : هوتسما ، بخش يكم ، ص IX - X . ( 2 ) . نك . به : ذيل تاريخ دمشق ، قلانسى ، ص 129 و 151 و 238 و 291 و 295 و 302 و 343 و 362 و 364 .