صدر الدين علي بن ناصر الحسيني ( مترجم : رمضان على روح الهى )
103
زبدة التواريخ ، أخبار الأمراء والملوك السلجوقية ( فارسى )
سيصدهزار دينار از بهر سلطان و سىهزار دينار از براى او بپردازند و شاه روم اين مال آشكارا دهد . ملكشاه نيز خود به شام و سپس به قسطنطنيه رفت و آن شهر در حصار گرفت و مقرر كرد تا مردمش هزارهزار دينار سرخ بدهند . آنگاه قونيه و آقسرا و قيصريه و تمامى آن شهرها را گرفت و ملك ركن الدين سليمان بن قتلمش بن اسراييل بن سلجوق « 1 » را در آنجا گمارد . نيز انطاكيه را گشود و آن شهر به دو داد . سپس برادر خود ، ملك تاج الدوله تتش بن الب ارسلان ، « 2 » را به دمشق فرستاد و با وى قرار نهاد كه مصر و مغرب را بگيرد . او هم دمشق را از اقسيس « 3 » گرفت و او را بكشت و هم بدان شهر منشى خوش پيشه كرد . بيشتر سرزمين شام را هم گرفت اما پيش از آنكه از مصر مراد بيابد جان سپرد ، و اين درحالى بود كه سلطان به غلامان خويش ، قسيم الدوله
--> ملكشاه به سال 1077 م براى جنگ در آناتولى روانه كرد . او در اين حمله به كرانههاى درياى مرمره رسيد . باطنى مردى از اسماعيليان او را در ماه رمضان سال 490 ه ( 1097 - 1096 م ) به قتل آورد . نك . به : ابن اثير ( 10 / 94 ) و سبط ابن جوزى ( 97 و 119 و 121 و 231 ) . ( 1 ) . ركن الدوله سليمان بن قتلمش بن اسراييل بن سلجوق ( 1086 م - ؟ ) . سلطان الب ارسلان خواست تا پس از مرگ قتلمش به سال 1064 م همهء فرزندانش را نابود كند ، ولى وزير نظام الملك او را به سبب تأثير آن بر ديگر مسؤولان دولتى از اين كار بازداشت . سليمان بهعنوان نايب سلطان در سوريه تعيين شد و همراه برادرش ملطيه و قيسريه و آقسراى و قونيه و سيواس را در آناتولى تصرف كرد - يعنى كمابيش عمدهء شبهجزيره را ( نك . به : سبط ابن جوزى 218 و 229 و 240 - 233 ) . ملكشاه هم سليمان را رسما بهعنوان فرمانرواى آناتولى برگماشت . به سال 1081 م سليمان قلمرو عظيم ميانهء سوريه و درياى مرمره را تصرف كرد و پيشاپيش صف سلجوقيان رفت و سپاهى به سوريه كه زير فرمان برادر ملكشاه ، تاج الدوله تتش بود ، فرستاد . در جنگى كه در 18 صفر سال 479 ه ( 1086 م ) درگرفت ، سليمان شكست خورد و كارد خويش درآورد و خود را كشت ، و نيز گفتهاند كه در جنگ كشته شد ( ابن اثير 10 / 50 و ابن قلانسى 119 و ابن عبرى 1 / 33 ) . ( 2 ) . ابو سعيد تاج الدوله تتش بن الب ارسلان بن داوود بن ميكاييل بن سلجوق ( زاده شده در رمضان سال 458 ه ) فرمانرواى سوريه و بخشى از فلسطين بود . ( 3 ) . آتسز ( آقسيس و آقسز ) نام تركى است ، و همان ابن اوق خوارزمى است - از اميران تركمان نوق كه به رهبرى ارباسان از الب ارسلان جدا شدند ( دو ديگر ، قورلو و شوقليو بودند ) . به سال 463 ه آتسز فلسطين را ، و به سال 468 ه دمشق را گرفت و در سال 469 ه رهسپار مصر شد و نزديك بود كه آن را به تصرف درآورد ، ولى سرانجام شكست خورد و با 15 تن از غلامانش جان بهدربرد . آتسز به خونريزى افراطى شهره بود . وقتى ملكشاه از شكست آتسز آگاه شد ، به تتش اشاره كرد كه شام را بگيرد و آتسز را از آنجا براند . تتش در 11 ربيع الثانى سال 471 ه ( سال 1078 م ) سوريه را گرفت و بىدرنگ آتسز را كشت . نك . به : ابن اثير 10 / 23 و 34 و 35 و 38 و ابن خلكان 1 / 295 و ابن قلانسى 98 و 113 - 109 و سبط ابن جوزى 152 و 169 و 184 - 172 و 203 - 200 .