عراق عجم و خراسان بساخت . « 1 » نظاميهء بغداد را به سال چهارصد و شصت و هشت به دست ابو سعد صوفى « 2 » تكميل كرد و امام ابو اسحاق شيرازى را در آنجا به تدريس گماشت ، تا اينكه او هفت شب رفته از جمادى الاخر سال چهارصد و هفتاد و شش درگذشت و نظام الملك ابو نصر بن صبّاغ را اين مسند بداد ، تا اينكه او نيز بمرد . نظام الملك را دوستانى بود كه تدبير امور به دستيارى ايشان مىكرد ؛ از اينان يكى كمال الدين ابو الرضا فضل اللّه بن محمد ، « 3 » صاحب ديوان انشا بود كه به نزديك سلطان منزلت داشت و سلطان را تاب درويش نبود و دمى از او شكيب نداشت چنان‌كه روزى به حضور سلطان نرسيد و سلطان به تركى به دو نامه‌اى كرد بدين‌معنا : « تو را از نامدن نزد ما المى نرسد اما ما را برسد ، كه تو را به‌جز من انيسى هست و من را به غير تو انسى نيست . » ديگر از اينان خواجه شرف الملك ، صاحب ديوان اشراف ممالك بود . عماد الدين اصفهانى مىگويد « 4 » كه اين شرف الملك را سيصد و شصت جامهء پرداختهء بريدهء فاخر و نيكو بود ، به عدد روزهاى سال ، كه به تناسب ايام جامه ديگر مىكرد و چو يكى از آن‌ها را مىپوشيد ، يا اينكه مىبخشيد ، گنجورش عوض آن به خزانه بازمىگرداند . او به باب الطاق ، بر گور ابو حنيفه نعمان بن ثابت - كه خداى از او خرسند باد - زيارتگهى و مدرسه‌اى از بهر اصحاب او ساخت ، كه شريف بياضىّ « 5 » بر گنبدش چنين نگاشت :

--> ( 1 ) . وزير نظام الملك به راستى بنيانگذار مدارس معروف به نظاميه است . ساخت مدرسهء نظاميهء بغداد در ذى الحجهء سال 457 ه آغاز شد و در ذى القعدهء سال 459 ه به پايان آمد . تاريخ يادشده در حسينى هم نادرست است ( نك . به : ابن جوزى 8 / 228 و ابن اثير 10 / 17 و سبط ابن جوزى 124 و 135 و ابن خلكان 2 / 129 ) . افزون بر مدرسهء بغداد ، مدارس نظاميه در نيشابور و آمل و موصل و بصره و هرات و دمشق و جزيرة العمار و غزنه و مرو هم ساخته شد . بخشى از اين مدارس را وزير خود ساخت و بخش ديگرى از آن‌ها با اموال اعطايى او ساخته شد . ( 2 ) . شيخ الشيوخ احمد بن محمد ابو سعيد ( در اين نسخه و برخى منابع ، سعد ) بن دوباست ابو سعيد نيشابورى صوفى به سبب ساخت رباطى در بغداد براى صوفيان ، كه شتر با سوارش از دروازهء آن مىگذشت ، نامدار شد . او در شب آدينه ، نهم ربيع الاخر سال 477 ه مرد و افزون بر هفتاد سال بزيست ( ابن اثير 10 / 50 و ابن جوزى 9 / 11 ) . ( 3 ) . مراد ، عميد و بعدها كاتب و رئيس ديوان انشا و رسائل ، ابو المحاسن بن كمال الدوله و الدين ابو الرضا فضل اللّه بن محمد است . سلطان ملكشاه با سعايت وزير نظام الملك او را در شوال سال 476 ه و پس از ميل كشيدن در چشمانش كشت . نك . به : ابن اثير 10 / 44 و بندارى 6 / 61 . ( 4 ) . زبدة النصره ، ص 32 - م ا . ( 5 ) . شريف ابو جعفر مسعود بن عبد العزيز بن محسن بن حسن بن عبد الرزاق بياضى ، سرايندهء نامدار است .