معين الدين محمد زمچى اسفزارى

مقدمه 30

روضات الجنات في اوصاف مدينه هرات ( فارسى )

يكى از آثار بديعهء هنرى اين كتابخانه ساعت عجيبى بوده كه آن را مولانا حاجى محمد نقاش - از نقاشان و هنرمندان دربار هرات در آنعصر - كتابدار آنكتاب‌خانه اختراع نموده ، و در آنجا نصب كرده بوده است ، غياث الدين مينويسد : « از جمله مخترعات مولانا حاجى محمد صندوق ساعتى است كه در كتابخانه امير نظام الدين عليشير ترتيب نموده ، و در آن صندوق صورتى تعبيه كرده بود كه چوبى در دست داشت و چون يكساعت از روز ميگذشت آن پيكر چوب را يك نوبت بر نقارهء كه در پيش او بود ميزد ، و بعد از گذشتن ساعت دوم دو نوبت آنحركت ميكرد ، و على هذا القياس . و خدمت مولوى مدتى كتابدار امير عليشير بود . كتابخانه همايونى : « كتابخانه سلطنتى هرات » اين كتابخانه در زمان سلطنت شاهرخ ميرزا تأسيس گرديد ، اما در عصر سلطنت سلطان حسين ميرزا بايقرا بسط و توسعه بسيار يافته ، و بزرگترين و مهمترين كتابخانه جهان آنعصر بشمار ميرفته است . اين كتابخانه مشتمل بر كتب و رسائل و نسخه‌هاى نادره و منحصرهء زيادى در علوم و فنون مختلفه و بالاخص آثار ادبى و دواوين شعراء ايرانى بوده است . جماعت بسيارى از مشاهير خطاطان ، تذهيب‌كاران ، نقاشان و مجلدان آنعصر هرات به تهيه و نگارش و تذهيب و تجليد نسخه‌هاى آنكتابخانه مشغول بوده‌اند ، استاد كمال الدين بهزاد نقاش نامى جهانى دربار هرات در آنعصر بامر سلطان حسين ميرزا بايقرا به سمت كلانتر ( رياست ) كتابخانه مذكور و سرپرستى جماعت خشنويسان و تذهيب‌كاران و نقاشان و ديگر هنرمندان كه در آنكتابخانه مشغول تهيه نسخه‌هاى نفيسه بوده‌اند منصوب گرديده بود ، متن كامل نشان ( فرمان ) مزبور كه بقلم شيواى خواند مير صاحب حبيب السير دبير و منشى نامدار دربار سلطان حسين ميرزا نگارش يافته و در نگارش آن مخصوصا از صنايع بديعى لفظى صنعت « براعت و استهلال » و « مراعاة النظير » را در نهايت مهارت و با عباراتى دلكش و شيرين به كار برده است تماما و عينا در اينجا مزيدا للفائده نقل مىشود :