و پس از او احمد بن عمر بن رسته اصفهانى متوفى بسال 282 ه در وصف هراة گويد : « هراة شهر بسيار بزرگى است ، گرداگرد آن شهر چهارصد دهكدهء بزرگ و كوچك وجود دارد ، و هر دهكده مشتمل بر ده تا بيست نفر سكنه مىباشد ، و سيصد و بيست و چهار آسياب دائر دارد ، و ناحيه بادغيس قريب سيصد دهكدهء آباد دارد » « 1 » و معاصر ابن رسته احمد بن ابى يعقوب بن واضح الكاتب المعروف باليعقوبى المتوفى سنة 284 در وصف هرات در آنعهد مينويسد : « و هراة من اكثر بلاد خراسان عمارة و احسنه وجوه اهل ، افتتحها الاحنف بن قيس فى خلافة عثمان ، و اهلها اشراف من الفرس و شربها من العيون و الاوديه و خراجها داخل فى خراج خراسان » . « 2 » و در كتاب مجهول المؤلّف « حدود العالم من المشرق الى المغرب » كه در سال 372 هجرى بنام مولى امير المؤمنين ابو الحارث محمّد بن احمد نگارش يافته در وصف هرات ميگويد : « هرى شهرى بزرگست و شهرستان وى سخت استوار است ، و او را قهندز است ، و ربض‌ست ، و اندروى آبها روان است ، و مزكت جامع اين شهر آبادان ترمز كتهاست بمردم از همه خراسان ، و بر دامن كوه است ، و جاى بسيار نعمتست . و اندر وى اندكى تازيانند ، و او را روذيست بزرگ كى از حد ميان غور و كوزكنان روذ ، و اندر نواحى وى به كار شود ، و ازو كرباس و شيرخشت و دوشاب خيزد » . « 3 » مقدسى صاحب احسن التقاسيم كه آن را در سال 375 تأليف كرده است مينويسد :

--> ( 1 ) - : هراة مدينة عظيمة و حواليها دور ، و فى رساتيقها اربعماية قرية كبار و صغار ، و فيما بين هذه القرى سبع و اربعون دسكرة تشتمل كل دسكرة على عشرة انفس الى عشرين نفسا و لها من الارحاء ثلثماية و اربع و عشرون ، و حدود بادغيس . . . لها ثلثماية قريه او نحو ذلك » . ( الاعلاق النفيسه ) - ابن رسته ص 173 ليدن . ( 2 ) - كتاب البلدان - يعقوبى - ص 47 - 46 . ( 3 ) - حدود العالم من المشرق الى المغرب . ص 38 38 . چاپ عكسى لنينگراد