معين الدين محمد زمچى اسفزارى
301
روضات الجنات في اوصاف مدينه هرات ( فارسى )
ميامن اعلام نصرتنشان حضرت اعلى « 1 » [ خلافت مكانى كه در آن ناحيت با رفاهيت ارتفاع يافت ] روى نمود . لامير خسرو الدهلوى « 2 » : علمهاى فتحش اگر راست گوئى * الفهاى انا فتحناست گوئى سپاهش چو پوشد گه رزم جوشن * بموج آمده روى درياست گوئى چو بر آسمان گرد خيلش برآيد * زمين و فلك هردو يكجاست گوئى و اهل طبرستان در سال بيست و دوم از هجرت منشور ايمان قبول كردند « 3 » و سويد بن مقرّن كه امير سپاه اسلام « 4 » بود چون نزديك جرجان رسيد مرزبان آنجا يك منزل پيش بازرفت و مسلمان شد و تمامى آنديار بىحرب و نزاع اسلام آوردند و هرساله پانصد هزار درم از تمام طبرستان خراج پذيرفتند ، « 5 » [ و سويد اجابت كرد « 6 » . و بحقيقت زينت و آراستگى دار السلطنت هراة از طرايف و تنسوقات « 7 » آن
--> ( 1 ) - عبارت : [ خلافت مكانى كه در آن ناحيت با رفاهيت ارتفاع يافت ] از زيادات مج مىباشد . ( 2 ) - مج : لامير خسرو الدهلوى . مك : خسرو . مد : ندارد . ( 3 ) - مج : كردند و سويد بن . مك : كردند سويد بن . ( 4 ) - مج : اسلام بود چون . مك : اسلام چون . ( 5 ) - عبارت : [ و سويد اجابت كرد . . . و چوب شمشاد از آنجا بسيار حاصل مىشود ] از زيادات مج مىباشد و در مد . مك ندارد . ( 6 ) - نخستين هجوم قبائل اعراب بحوالى طبرستان بگفته طبرى در سال 39 ه زمان عثمان بفرماندهى سعيد بن العاص وقوع يافته . هجوم دوم در عهد معاوية در تحت فرمان مصقلة بن هبيره بوده كه در هنگام عبور آنها از گردنههاى سخت كوهستان مردم دلير و ميهندوست آن سرزمين سنگهاى بزرگ را از قلل جبال غلطانيده و آن سپاه را نابود ساختند . ( تاريخ طبرى . فتوح البلدان - بلاذرى ص 343 ) و ابن اثير در حوادث سال 21 هجرت مينويسد : « ذكر فتح جرجان و طبرستان . لما ارسل نعيم الى عمر بالبشاره و اخماس الرى كتب اليه عمر بارسال اخيه سويد بن مقرن الى قومس و جرجان فسار سويد الى جرجان فعسكر بها ببسطام و كتب الى ملك جرجان و هوزرنان صول و صالحه على جرجان على الجزيه بعدان سمى له الاناث . . . و قيل كان فتحها سنة ثمان عشره و قيل سنة ثلاثين زمن عثمان بن عفان » . ( كامل التواريخ - ابن اثير - ج / 3 / ص 12 ) . ( 7 ) - تنسوقات : بفتح و ضم سين مهمله و قاف عجايبات و اشياى كمياب ، و در لغات تركى بمعنى نادرات نوشته كه جمع تنسوق است . و بعضى از فرهنگها آن را معرب كلمه « تنسج » هم نوشته كه نوعى از جامهء نفيس باشد . فرهنگ آنندراج .