معين الدين محمد زمچى اسفزارى
266
روضات الجنات في اوصاف مدينه هرات ( فارسى )
كردند هزار هزار و هفتصد هزار و چهل و هفت هزار مرد به حساب آمد سوى از عورات و اطفال . غفر إله لنا و لهم و لجميع المومنين و المومنات . « 1 » واقعه بر مقتضاى « 2 » مقوله ع : « 3 » در اين چمن گل بىخار كس نمىچيند .
--> اين سرزمين و شهرهاى عمده آن تدوين و تاليف گرديده است و از جمله مشهورترين و مبسوطترين آنها : كتاب ( تاريخ خراسان ) تاليف الحاكم ابى عبد إله النيسابورى ( تاريخ ولات خراسان ) تاليف ابى الحسين السلامى . و ( اخبار علماء خراسان ) تاليف ابى نصر المروزى . و ( تاريخ خراسان ) تاليف عباس بن مصعب و از تواريخ مشهوره شهرهاى خراسان : ( تاريخ نيسابور ) تاليف الحاكم ابى عبد إله النيسابورى ( تاريخ سمرقند ) للمستغفرى . و ( تاريخ بخارا ) للبخارى و للنرشخى . و ( تاريخ هرات ) تاليف حداد . فامى . ربيعى ، سيفى ، و اسفزارى و غيره مىباشد . اما معلوم نيست مراد مصنف از تاريخ خراسان كداميك از تواريخ اين خطه است ظاهرا اسفزارى خودش مستقيما هيچيك از تواريخ خراسان را در اين مورد در دست نداشته و اين عبارت را عينا از سيفى هروى نقل كرده است چه او در اين مورد گويد : « و در تاريخ خراسان چنين آوردهاند » ص 63 ( تاريخ هرات از سيفى هروى لاهور ) . ( 1 ) - جوينى در خاتمه اين فصل درباره شماره مقتولين شهر نيشابور در قتل عام اين شهر بر دست لشگريان تاتار در سال 617 ه ميگويد : « و سيد عز الدين نسابه از سادات كبار بود و بورع و فضل مشهور و مذكور بودست درين حالت با جمعى سيزده شبانهروز شمار كشتگان شهركرد آنج ظاهر بودست و معين بيرون مقتولين در نقبها و سوراخها و رساتيق و بيابانها هزار هزار و سيصد هزار و كسرى در احصا آمده . . . . » ( جهانگشاى - جوينى ج - اول - ص 128 - ليدن ) ( 2 ) - مج : مقتضاى . مد : مقتضى . ( 3 ) - مج : ع . مد : ندارد .