اختيار داشته كه اكنون ما بدانها دست‌رسى نداريم . حاجى خليفه « 1 » در كتاب خود ( كشف الظنون عن اسامى الكتب و الفنون ) در تعريف كتاب ( روضات الجنات فى اوصاف مدينة هرات ) و شرح احوال مصنف آن ميگويد : « روضات الجنات فى اوصاف مدينة هرات - فارسى است تأليف معين الدين الزمچى الاسفزارى اين كتاب را اسفزارى در سال 897 ه تأليف نموده است ، و آن را بر چند روضه و هرروضه مشتمل بر چند چمن مبوب ساخته است ، و در آن از كتبى كه در تاريخ هرات پيش ازو تأليف شده است ياد نموده از جمله كتاب امام ابو اسحق احمد بن ياسين ، و كتاب شيخ ثقة الدين عبد الرحمن الفامى - كه نخستين كسى است كه تاريخ هرات را نوشته است - و ربيعى پوشنگى « كرت‌نامه » را كه منظومه‌ايست بر وزن مثنوى نگاشته ، و سيف هروى تاريخى در احوال بعضى از ملوك كرت نوشته است ! » ( كشف الظنون - ج را ص 922 - 921 ) « 1 » صاحب « قاموس الاعلام » - كه موسوعه و دائرة المعارف مبسوطى است در تراجم اعلام و ناموران عصور اسلامى در زبان تركى تأليف ش . سامى يكى از افاضل عصر توسعه و ترقى معارف در عهد خلافت آل عثمان و از مشاهير شرق در قرن 19 بوده و در نزد خاورشناسان شهرت زيادى دارد - نيز با همه تحقيق و تتبع كه در جمع آورى و شرح احوال رجال به عمل آورده معذلك معين الدين اسفزارى را با مولانا معين الدين فراهى - كه از معاصرين اسفزارى بوده - اشتباه كرده و براى هر دو تن يك ترجمه تحت عنوان « مولانا معين الدين هراتى » با اشتباهات ديگرى نوشته است ، ميگويد : « معين الدين هراتى - از تصانيف او است : ( معارج النبوة ) ، ( روضة الواعظين ) ، ( روضة الجنة در تاريخ هرات ) و ( تاريخ مولوى ) و اين غزل را نيز به او نسبت داده است : چو من ز بادهء شوق تو مست و بىخبرم * همه جمال تو بينم بهرچه مىنگرم تو هرحجاب كه خواهى فرو گذار كه من * بنعرهء كه زنم صد حجاب را بدرم

--> ( 1 ) - كاتب چلبى : يا حاجى خليفه متولد بسال 1017 ه . و متوفى در سال 1068 ه در قسطنطينيه كتاب كشف الظنون را ما بين سنوات 1047 - 1067 تأليف نموده است ، و از تصانيف اوست ( تقويم التواريخ ) كه در عهد ناصر الدين شاه بنام ( جهانما ) به فارسى ترجمه شده است .