است و عرضه آن را به بازار علم و ادب و به محضر دانشمندان و محققان خدمتى فرهنگى و علمى مىدانيم . در اين رهگذر « روزنامهء خاطرات ناصر الدين شاه در سفر دوم فرنگستان » به زيور طبع درآمده است . خاطرات پادشاهى كه از 25 قرن رژيم شاهنشاهى در ايران ، نيم قرن خاص اوست ، نيم قرنى كه قسمت عمدهء آن مربوط به دوره‌اى است كه در تاريخ بشريت به آن « صلح مسلح » گويند . يعنى دوره‌اى كه قدرتهاى زمان در برابر هم صف‌آرايى كرده‌اند ، به تجهيز نيرو پرداخته‌اند و به توليد جنگ‌افزار و اختراع اسلحه‌هايى كه هرچه بيشتر بكشد رقابت مىكردند ، اما همه از شروع جنگ واهمه داشتند ، همه سعى داشتند بهانه‌اى به دست طرف مقابل ندهند ، مبادا آتش جنگ به دست آنها شعله‌ور شود و جهان را بسوزاند . چنان كه سوخت . و اين بهترين فرصتى بود كه ناصر الدين شاه مىتوانست در راه اعتلاى ايران گامهاى مؤثرى بردارد ، زيرا مانعى بر سر راه او وجود نداشت . قدرتهاى بزرگ مراقب حال يكديگر بودند ، محتاطانه گام برمىداشتند و از دخالت در كار كشورهاى كوچكتر تا آن حد كه عامل بهانه‌اى براى طرف ديگر شود بيم داشتند ، او مىتوانست با استفاده از اين موقعيت همان كارى را كند كه ژاپنىها كردند . اما با مطالعهء اين كتاب ملاحظه خواهيد فرمود كه اوقات او در داخل چگونه مىگذشته و در خارج چه‌چيزهايى او را سرگرم مىكرده است . وجه عبرت‌آميز اين كتاب و كتاب خاطرات سفر اول و سه جلد كتاب مربوط به سفر سوم ناصر الدين شاه به فرنگستان كه قبلا توسط اين سازمان انتشار يافته ، اين است كه بنگريم و كاوش كنيم كه علل انحطاط فرهنگى و اجتماعى ما چه بوده ، و چه كسانى بر ما حكومت مىكردند ؟ لطف و ارزش اين‌گونه آثار در همين است و اميدواريم بتوانيم اين‌گونه اسناد عبرت‌آموز را ، در فرصتهاى ديگر نيز منتشر كنيم . در پايان از پژوهشگر گرامى و ارجمند سركار خانم فاطمه قاضيها بخاطر تدوين شايستهء اين مجموعه سپاسگزارى مىكنم . سيد حسن شهرستانى رئيس سازمان اسناد ملى ايران