قهرمان ميرزا عين السلطنه
مقدمه 15
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى )
لايحهء قانونى كه دولت طرح كند رأى مىدهند . . . » ( ص 7706 ) و به دنبال آن تفصيلى از طرز تعيين افراد موافق و مخالف و دخالت تيمورتاش وزير دربار و داور وزير عدليه آورده است . طبعا بايد متن را خواند و بهتر بر ترتيب كارهاى آن روزگار وقوف يافت . با اين همه انتقاد ، عقيدهاش بر اين است كه « براى اين مملكت ناچيز بىعلم اين مجلس بهتر از مجالس ماقبل است . » ( ص 7707 ) . البته مناسباتى را هم براى چنين نظرى به ميان آورده است . در جايى كه از جريان رأىگيرى در همدان ( 1311 ) صحبت مىكند نوشته است « در [ مقبرهء ] ابن سينا و مسجد جامع به همه آژان ورقهء رأى را تسليم [ مىكرد ] به صندوق مىاندازند . آژان مردم را به زور داخل اين دو محل مىكند . » ( ص 7750 ) جستهگريخته نكتههايى در احوال رضا شاه دارد كه مىبايد براى سرگذشت آن پادشاه بدانها توجه داشت . يكى اينكه نوشته است « شب ديگر خانهء [ غلامحسين ] مستوفى با آقاى اجاق مهمان بوديم . آقا سيد حسن اجاق در كرمانشاه محل توجه و كشف و كرامت ايلات است . به اين جهت اعليحضرت به او بىميل است . گرچه همهء ايلات از بين رفته و رؤساى آنها يا كشته يا محبوس و تبعيدند . » ( ص 7681 ) در جايى كه ذكرى از ترتيبات مدرسهء نظام مىكند ( سال 1310 ) به اين مسئله توجه داده است كه شاه صاحبمنصبان جديد را بر قديميها مزيت مىنهاده است . نوشته است : « صاحبمنصبان ارشد قزاقخانه و ژاندارمرى كه همه امير لشكر ، سرتيپ و سرهنگ بودند و با تقويت و همراهى آنها به تخت سلطنت جلوس كرد همه يا به كلى از نظام اخراج يا منتظر خدمت شدهاند . حتى اعليحضرت غيرنظاميها را كه در راه ترقى و تعالى او از اول ورود طهران و كودتا ، تا يكى دو سال پس از جلوس خدمات عمده كرده بودند از اين موهبت محروم نكرد . همه به روز نظاميهاى خدمتگزار افتادند . » ( ص 7696 ) در سفرهاى 1307 و 1310 به همدان با رئيس پست آبگرم ( راه آوج ) آشنايى پيدا كرده بود . عين السلطنه نوشته است رئيس از كهنه قزاقهاى ما بوده . با اعليحضرت فعلى مىگويد رفيق و هممنزل بوديم . هروقت هم از اينجا رد مىشود انعامى به من مرحمت مىفرمايند من جمله امسال . » ( ص 7725 ) نكته ديگر دربارهء سوابق ايام رضا شاه اين است كه « در اسفارى كه اعليحضرت صاحبمنصب قزاقخانه بود به كردستان مىرفت در خانهء اين آدم ( سردار معظم ) منزل مىكرد و خيلى نسبت به ايشان مهربانى كرده بود ( يعنى سردار معظم به شاه ) . ( ص 7831 ) دربارهء ملك دوستى رضا شاه اطلاعى مهم نمىدهد . گاهى اشاراتى دارد . در جلد