حجاب و مناهى قسم ياد نموده ، مردها هم قسم خوردند ، بلكه چند مرتبه . شنيدم در غالب مساجد مراسم تحليف به عمل آمده است و همه در مقابل كلام اللّه عهد و ميثاق نموده‌اند . جمهورى زوركى جمهورى زوركى ما فعلا وجههء مذهبى پيدا كرده است . تا به فلان بازارى مىگوئى جمهورى جواب مىدهد يعنى زنم ، مادرم سر باز كوچه برود . به آن مشهدى مىگوئى جواب مىدهد يعنى درب مجلس را قفل كنند . امروز ديگر محال است از ذهن اين مرد و زن بيرون كرد ، تا بعدها چه شود . بىدين زياد شود يا بادين ، بسته به شدت و ضعف آن است . مقاله دربارهء جمهورى و سلطنت در اسلام اين آرتيكل را هم جريدهء « قانون » به قلم ضياء الدين مدير مدرسهء اتحاديه نوشته بود كه مختصر آن درج افتاد . اسلام - جمهوريت - خلافت - سلطنت در اين ايام كه مسئلهء جمهوريت ايده‌آل بعضى از جرايد مركزى شده و همه‌روزه در موضوع فوق مقالات نشر مىشود چون پاره‌اى از آن مقالات مىخواهند مسئلهء جمهوريت را مطابق با وضع خلافت و سلطنت اسلامى جلوه دهند مرا وادار نمودند كه طريق خلافت و سلطنت اسلامى را نوشته و شقوق آن را خاطرنشان عامه نمايم . طريقهء خلافت و سلطنت در اسلام بر دو قسم است : يكى به اعتقاد اهل تسنن و ديگرى به مذاق شيعه . اما به عقيدهء تسنن آن است كه مىگويند رسول خدا از دار دنيا به نعيم عقبى رحلت فرمودند و جانشين و خليفه براى خود تعيين نفرمودند . ناچار عموم مسلمين شهر مدينه به يك اكثريت قريب به تامه ابو بكر را به جانشينى آن حضرت معين كردند . ابو بكر هم امر خلافت را به عمر تفويض نمود . عمر پس از خود به شورى واگذار كرد و عثمان بن عفان برحسب تصميم اهل حل و عقد رئيس مسلمين شد . چون كشته شد بدون تعيين نمودن جانشين از دنيا رفت . جمهور صحابهء رسول خدا با امير مؤمنان بيعت كردند و آن جناب هم چون بدون تعيين خليفه به قول آنها از دنيا رحلت فرمود مسلمين با حضرت مجتبى بيعت كردند و آن جناب خلافت را به معاويه تفويض كرد . پس از آن معاويه خلافت را در خانوادهء خود موروثى نمود . پس معاويه نخستين كسى است كه در خصوص سلطنت اسلامى بدعت گذاشت و آن را ارثى كرد و اين سيره در خلفاى