تمام عناصر لكه‌دار و تاريك جامعه برضد جمهوريت برخاستند . اما چرا انگليس مخالفت كرد . همه مىدانند سفارت روس طهران هم با جمهوريت مخالفت كرد . دوندگيهاى اجزاء سفارت و ملاقاتهاى آنها با مخالفين ورد زبانهاست . روسيهء انقلابى و حمايت از خانوادهء ننگين قاجاريه ، طرفدارى ارتجاع همه را به ياد معاهدهء تركمان‌چاى و بقاء سلطنت در خانوادهء عباس ميرزا انداخته بود . واقعا اگر سياست روس در طهران نمونهء پلتيك جنرال مسكو باشد بايد ملل شرق را به اين روسيهء آزادىخواه تبريك گفت . ( اما چرا انگليس مخالفت كرد با جواب بعد معنى ندارد ) . همه مىدانند يك عده از عناصر داخلى طهران فقط طهران با جمهوريت مخالفت كردند و آنها همه كسانى بودند كه معنى جمهوريت را مىدانستند كه زيباترين اصول حكومتها با ديانت اسلام است . همه مىدانند كه با وجود بيانيه‌هاى احزاب و قطع‌نامه‌ها يك عده آزاديخواهان كه جزو احزاب نبودند در راه جمهوريت فداكارى نكردند ( حزب در ايران دروغ است مگر توى روزنامه و تابلو ) . يك عده افراد از همان ولگردهاى خيابانها ، همان عناصرى كه در هيچ تيپى و صنفى آنها را داخل نمىنمايند و در حوزهء اجتماع نيز عنوانى ندارند در ميان جامعه بىخود راه رفته ، بىممر معاش زندگى مىكنند . اين عده هم جز معدودى كه بدوا موافقت كردند بعد مخالف شدند همه مخالف بودند ( ما همچو آدمهائى سراغ نداريم كه بدون ممر معاش و قوت زندگى داشته باشد ) . يك عده مردمان كثيف كه وجود آنها مخالف جمهوريت و جمهوريت مخالفت وجود آنها بود نيز در غوغاى جمهوريت به صدا درآمده كتبا تقاضاى جمهوريت و عملا به بعضى حركات جلف مبادرت نمودند ( اعيان و اشراف و آن نوشته اجبارى را مىگويد ) . اين قضايائى است كه همه مىدانند و غالبا همينها مانع جمهورى شد . چه‌چيز باعث ظهور اين قضايا و مخالفتها شد . آن موافقين ، آن مخالفين ، آن بيطرفها در تحت‌تأثير چه عاملى بودند . ما داخل اين قضايا مىشويم و شايد متعجب شويد . ولى حقيقت همين است و از عهدهء اثبات آن مىتوانيم برآئيم . با قلم جلى . مانع پيشرفت جمهوريت به عقيده ما آقاى سردار سپه بود . تعجب نكنيد ، غرض ما اين نيست كه سردار سپه برضد جمهوريت كار كرد و مانع شد . سياست بىطرفانه و تمايل آزاديخواهانهء مشار اليه موجب اين شد كه خيال كنند سردار سپه موجد اين نهضت شده است ( قضاوت اين دروغ با قارئين است . ) سردار سپه آزادى فكر و عقيده را نكشت . با تيپ اصلاح‌طلب مساعدت نمود . در به دو امر ساكت بود . بعد از شدت ، تقاضاى مردم را به مجلس شورا محول كرد . همين يك قضيه علت تمام مخالفتها و ضربتها به اين فكر منور وارد آورد ( سردار سپه را دارد مقصر هم مىكند با آن همه پول كه