خود قجر را بر وزن « ذكر » عنوان كرده بود ( صفحهء 6728 ) . عين السلطنه مقدار زيادى از نوشته‌هاى جرايد را كه متضمن حمله بر قاجاريه است نقل كرده است . او از اين حيث خواسته است ضمن آنكه نظر آنها را منعكس مىكند زشتى سخنان و عبارات آنها را بنماياند . خواسته نشان بدهد كه چه جوّ ساختگى مخصوصى براى امحاء و طرد قاجارها ايجاد كرده بودند . اما ، جمهورى شدن ايران با مخالفت سخت و مقاوم روبه‌رو شد . طبقهء عمدهء علماء و مراجع تقليد و جمعى از سياسيون و وكلاى هماواز آنها جمهورى شدن ايران را دنباله‌روى از جمهورى شدن تركيه و بالنتيجه پيش‌آمدن همان اوضاع و احوالى مىدانستند كه در آن كشور روى داده بود و در جرايد هم تغييرات ماهوى و صورى آنجا منعكس مىشد ( ص 6751 ، 6785 ، 6896 ، 7223 ، 7361 ) . جز اين جمهورى شدن را مقدمه‌اى مىدانستند براى بلشويك شدن ( ص 6738 ) . كار مخالفت به جايى مىكشد كه زنها به عكس عارف از بابت اين‌كه جمهورى را ستايش كرده بود تف انداخته بوده‌اند ( ص 6838 ) . زمزمهء جمهورى دو سال پس از كودتا ، يعنى از حوت سال 1302 آغاز مىشود و پس از مذاكرات با زعماى دينى در قم و سپس واقعهء دوم فروردين 1303 ( رفتن سردار سپه به مجلس و مشاجره با مؤتمن الملك - صفحهء 6846 ديده شود ) به شكست و انصراف سردار سپه از آن نيّت منتهى مىشود . اين مجلد حاوى شرح همهء جريانهايى است كه در خلال اين دو سال پيش‌آمده ( اسفند 1302 و زمزمهء جمهورى تا اردىبهشت 1305 يعنى تاج‌گذارى ) . از مهمترين وقايع اين دوره ، سفر ناگهانى سردار سپه به فارس و سپس به خوزستان و قلع و قمع خودسرى و سيطرهء شيخ خزعل و كشاندن او به طهران و سپس حبس اوست ( ص 7200 ) . عين السلطنه نقل كرده است كه سردار سپه « هنگام حركت بىمقدمهء خود گفته بود يا من بايد در عربستان ( يعنى خوزستان ) دفن شوم يا سردار اقدس ( يعنى خزعل ) » ( ص 7192 ) . سردار سپه پس از اين‌كه موفق به خلع قدرت از خزعل شد سرتيپ فضل اللّه خان زاهدى را به حكومت نظامى خوزستان منصوب كرد . زاهدى بعد از اقدامات نظامى موفقيت‌آميز كه در سركوب نهضت جنگل انجام داده بود و در مجلد پيشين اين خاطرات ، مذكور افتاده است ، در منصب جديد عنوان متشخصانه‌اى يافت . ورود سردار سپه به تهران كه پس از اعمال قدرت بر شيخ خزعل و ايجاد تسلط واقعى دولت بر امور محلى خوزستان در قوس ( آذر ) 1303 حاصل شد ، با مراسمى رسمى به اجرا درآمد . يكى از نتايجش آن بود كه حدود دو ماه پس از آن ( بهمن ) رياست عاليهء كل