قهرمان ميرزا عين السلطنه
مقدمه 12
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى )
قواى دفاعيه و تأمينيه مملكتى از طرف مجلس طبق مادهء واحده مخصوص شخص رضا خان پهلوى دانسته شد ( ص 7227 ) . بالاخره سالى از قضايا نگذشت كه تغيير سلطنت در 9 آبان 1304 به تصويب مجلس رسيد و حكومت موقتى به سردار سپه داده شد و متعاقب آن مجلس مؤسسان او را به سلطنت برگزيد و در ماه اردىبهشت 1305 مراسم تاجگذارى اجرا شد . عين السلطنه ، هم جريان اخراج محمد حسن ميرزا وليعهد را از مملكت در خاطرات خود آورده و هم آنكه به ذكر تطيرات ( ص 7397 ) مربوط به آن تغييرات كه به نوعى « دلخوشكنك » براى طرفداران خاندان قاجار مىبود پرداخته است . عمدهء رجال سياسى و مملكتى تحتالشعاع قدرت پادشاه جديد قرار مىگيرند ، حتى عين الدوله و سپهسالار و فرمانفرما به تبعيت درآمدند و براى حضور در مراسم مختلفى كه تشكيل مىشد يكى بر ديگرى پيشدستى مىكرد . امراى قشونى حاكم مطلق و واقعى ايالات و ولايات بودند و اكثر آنها از ظلم و تعدى هم كوتاهى نداشتند . جان محمد جان و احمد آقا خان دو نمونهء برجسته بودند . الغاى القاب و اجراى تاريخ شمسى دو كار ارزشمندى بود كه به تصويب مجلس در اين دوره مورد عمل قرار گرفت . ناگفته نماند كه از فروردين 1304 موضوع آمدن اسمعيل آقاى سميتقو به آذربايجان پيش آمد ( ص 7265 ) آمدنى كه بهتدريج منجر به طغيان و خودسرى او مىشود و موجبات سفر سردار سپه به آذربايجان را پيش مىآورد . مؤلف در آخرين روز از سال 1304 به سفر شيراز مىرود ، زيرا دامادش ( حاج عز الممالك اردلان ) سمت پيشكارى ماليهء فارس را برعهده داشت . عين السلطنه طبق معمول ، مشهودات خود را در اين سفر به نگارش درآورده و سفرنامهاى خواندنى از خود به يادگار گذارده است ( صفحات 7446 تا 7489 ) . بازگشت مؤلف از شيراز با اختتام مراسم تاجگذارى ( ص 7485 ) تقريبا قرين بوده است . مواضيع و مباحث عمدهء ديگرى كه در طىّ اين مجلّد وجود دارد عبارت است از : - شرح عمليات و تأثيرات مدافعان سردار سپه مانند على دشتى ( ص 6773 ، 6958 ، 7067 ) ، حسين صبا ( 6722 ) . - وضع جرايد و نحوهء كلاشى آنها ( ص 6723 ) . - اطلاعات تازه از عقايد اردشير جى ( ص 6722 ، 6809 ، 6892 ، 7292 ، 7295 ، 7299 ، 7311 دو جا ، 7318 ، 7331 ، 7339 ، 7421 ، 7440 ) .