است . اصلا ديانت اسلامى كم شده است . مردم در باب روزه و نماز قيدى ندارند . اين احكام هم براى روزه فقط ظاهرى است . هركس بخواهد در خانهء خودش مىخورد نه در معبر . ديانت بايد قلبى و عقيده‌اى باشد . سابقا آدم از كلفت و نوكر خودش هم مىترسيد كه در حضور او روزه بخورد ، حالا خير . در مغازه‌ها و دكاكين كسى جرئت نداشت برود آب بخورد يا سيگار بكشد . غدغن نبود . پليس و آژان مثل حالا نبود ، بلكه از خود آن صاحب مغازه‌ها و دكان مىترسيد و واهمه داشت . همان دكاندار قادر بود توى دهان او بزند . حالا نه ، اگر دكاندار خودش هم روزه باشد متدين باشد حرف نمىزند ، كارى ندارد . ما هيچ‌گاه نمىشنيديم در باب روزه‌خور اعلانى يا غدغنى يا مجازاتى وضع شود . تمدن جديد در هرمذهبى و كيشى خلل انداخته . مذهب و آئين ما را نمىتوان استثنا نمود . من در اين مدت فقط اين كلمه حرف را از كلنل كه خارج از وظيفهء حكومتى او بود در ملاقات اخير خودم شنيدم . گفت از كسى پرسيدند روزه خوب است يا نماز . گفت البته روزه . گفتند به چه جهت . گفت روزه خوراكى است اما نماز خوراكى نيست . اشياء همراه بولشويك از طهران و سفير روس خبر ندارم كه چه اقداماتى شده ، پولها نصيب كى شد و به چه مصرف رسيد ؟ راستى در يكى از جرايد ديدم اشياء فرستادهء بولشويك در ايطاليا تفتيش شده اين مبلغ پول و جواهر همراه داشته است . هزار و پانصد قطعه پول نقره به وزن هفده كيلوگرم ، پانصد ليره استرلينگ . يك گردن‌بند داراى هشتاد عدد مرواريد بزرگ . دويست كيلو نقرهء خالص . يك تكه از تاج پادشاهى داراى سه برليان بزرگ و يك قطعه زمرد بزرگ . يك قطعه جواهر ديگر داراى الماس خيلىبزرگ . چندين عدد قاليهاى قديم ايرانى با قيمتهاى خيلىگزاف ، يك بستهء بزرگ از كتابهاى اعلى . مسيو ورفسكى بر عليه اين تفتيش پرتست نموده . اما جواب گفته‌اند غير از محمولات خانوادهء سلطنتى مال هركس تفتيش مىشود . معنى بولشويكى همين است [ كه ] مال مردم را بگيرند خودشان صاحب شوند . عمارت حكيم امريكايى جلوى دروازهء راه كوشك عمارت و باغچه [ اى ] حكيم امريكائى كه چندين سال در قزوين براى تبليغ و دعوت اقامت داشت كه احدى هم به وعظ و موعظه و نصايح و دواى مفت او و خانمش بالاخره مسيحى نشد ساخته است . در اين سه سال كه رفته است جنرال و صاحب‌منصبان انگليس اقامت داشتند .