چه بنويسند در انظار از بس غرض و مرض به خرج داده‌اند وقعى ندارد . در حقيقت از بس دروغ نوشتند خودشان را بلكه كليهء روزنامه [ ها ] را مفتضح كردند . لا على التكليف شنبه 19 ذيقعده ، 17 سنبله - امروز نمك فرنگى ميرزا موسى تجويز كرده [ بود ] خوردم . مدتها بود از اين نمك نخورده بودم . بهمن روغن ماليدنى داده دوا هم مىخورد خيلى بد اخم شده . مادر على محمد پانزده روز گذاشتن دندانش طول دارد . قاطرها را فرستادم الموت با بعضى لوازمات زمستانى . فعلا لا على التكليف مانده‌ام . جنگ بين المللى اما اوضاع جنگ . روزنامه از هيچ‌جا نمىرسد مگر دانه دانه از روسيه كه آن هم سانسور سخت نظامى است . اخبار فقط منحصر به كمپانى رويتر است ، آن هم سانسور دارد . نقاط جنگ مختلف متنازعين هفت هشت دولت معلوم نيست . فتح و ظفر با كدام است . يك‌جا آلمان فتح مىكند يك‌جا روسيه . نتيجه ابدا معلوم نيست . فقط آلمان قلاع « ليژ » را با خاك يكسان كرده و تا نزديك بروكسل رفته است و از طرف ديگر داخل خاك فرانسه شده با قشون فرانسه و انگليس جنگ مىكند . روسيه هم داخل خاك اطريش شده گويا از سمت شمال هم داخل آلمان شده باشد . هنگامه از آدم كشى نهب غارت خرابى شهرها برپاست كه تاريخ نشان نمىدهد . اما جنگ دريائى هنوز شروع نشده فقط انگليس به كمك فرانسه تمام درياها را گرفته و سفاين آلمان از بنادر خودشان خارج نشده‌اند . ايتاليا منتظر است اگر آلمانها فاتح شدند حمله به فرانسه يا مستعمرات او بياورد و الّا از سايرين حق السكوتى گرفته و همان‌طور بىطرف باشد . بلغار و رمانى انتظار عثمانى را دارند و عثمانى اگرچه بيطرفى اعلان كرده ليكن تمايل به‌سمت آلمان مىكند يعنى تمام قواى مادى و معنويش به دست آلمان افتاده حتى شهر اسلامبول و تمام اختيارات با جنرال ساندرسن آلمانى است و انور پاشا ديگر قوه‌اى در مقابل آنها نيست . اين دو شخص هم گاهى ميل دارند با روس جنگ كنند گاه با يونان و آخر الامر جنگ خواهد كرد . ژاپن كياچو را گرفت يا مشغول گرفتن است . ديگر آلمان‌ها اگر هزار قوه ديگر حاصل كنند محال است از چنگ او درآيد مثل پرت آرتور و گويا صرفه را همان ژاپن ببرد كه بدون مصارف زياد و اتلاف قشون مستملكى مثل كياچو را به دست خواهد آورد . مختصر اروپا شعله آتش شده يا جنگ است يا تهيه جنگ . « لندن نيوز » يك نمرهء 3931 از راه بندر بوشهر به من رسيد . گويا از خاك روسيه هيچ