به مورنارد رئيس گمرك بلژيكى شده . دينارى پول شوستر به ارباب حقوق نداد و كليهء ماليات و غيره شلوغ است . سالار الدوله در كرمانشاهان يا كنگاور است مىخواهد همدان برود . طرف شاهرود ميان مجاهدين و اتباع شاه جنگ است . طرف اصفهان و شيراز هم آرام نيست . قونسل انگليس ( اسمارت ) را در راه كازرون دزدها گلوله زدند ، چند نفر سوار هندى مقتول چندين نفر مجروح [ شدند ] . از ايل قشقائى اين حركت سر زده . اين است اوضاع حاضره . ولى براى اشخاص دخيل كار بخصوص بعضى از حكام خيلى روزگار خوشى است براى بعضى ديگر بدتر است . هميشه روزگار اين‌طور بوده . اخبار جهان پرى و كرك هردو دروغ مىگفتند « 1 » هيچ‌كدام از روى تحقيق به قطب شمال نرسيده بودند يعنى نتوانستند در مجمع علما ثابت كنند . اوضاع عثمانى جنگ برقرار است . بندرات دست ايطالياست مابقى دست عثمانى است . هنوز خسته نشده‌اند كه دول ديگر ميانجى بشوند . چين هم هنوز اگرچه جمهورى نشده اما گويا نزديك است جز آن‌كه احتمال دارد اروپائىها مانع شوند و جمهورى را براى آنجا زود بدانند . اينجا مذمت از من بكنيد كه چرا شكار نمىروم . بز نمىزنم ، « درست هم مىفرمائيد . » [ پايان نامهء عماد السلطنه ] رقيمهء حاج آقا مورخهء 26 محرم تمام آن شخصيات و راجع به امورات من است . فقط در آخر اين مختصر را درج مىكند . اوضاع مملكت را چه عرض كنم . مجلس بسته شده انتخابى نيست . وزراء اختيار تام دارند . روسها معلوم نيست كه چه خيال دارند . تبريز و رشت تصرفات مالكانه مىكنند آدم‌ها دار مىزنند حبس مىكنند تبعيد مىكنند . انشاء اللّه تفاصيل در عريضهء آينده . من براى فهميدن عقايد دمكراتها مكتوبى به فرخ ميرزا پسر آقاى عماد السلطنه نوشته بودم لازم است جواب او را درج كنم تا مزيد اطلاع شود كه آنها چه مىگويند . عقايد دمكراتها ( نامهء فرخ ميرزا ) 23 محرم . بعد العنوانات . وضع شهر امن است ، ولى هرروز شايع است كه نظام السلطنه با هيئت قشقائى وارد اصفهان شده‌اند . آقا نجفى اردوئى در بيرون شهر زده

--> ( 1 ) - جواب سؤالات من است . ( حاشيه مؤلف )