قهرمان ميرزا عين السلطنه
3211
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى )
هر حقيقتى كه مقدس مىدانيد اينقدر مداخله در كار فارس نكنيد . از وظيفهء خود خارج نشويد . بختيارى جنوب را آتش زد . جلو آنها را بگيريد . به خدا ملت بيش از اين تاب ندارد . اين اقدامات سبب مىشود كه يك دفعه يك قطعهء مملكت آتش مىگيرد ، بطورى كه هيچ نتوان جلوگيرى كرد . من بيشتر از اين نمىتوانم تحمل كنم . صبر تا كى ، حقوق داخله و خارجه ما را بر باد مىدهند . دولت ابدا خود را مكلف و مسئول نمىداند . تجاوزات اجانب و اغراض مغرضين داخلى و رقابت ايلاتى بلاى بزرگ ايران شده و تا ريشهء آن مفاسد كنده نشود اصلاح مملكت خيال است . محال است و جنون » . ايلات و عشاير به اجازهء مطالعهكنندگان گرامى كه پس از مرگ من خواهند بود چند سطرى باز فضولى كنم . ايلات و عشاير ما كه دو ثلث ساكنين حاليهء مملكت ايران باشند بواسطهء چاپلوسى با دربار و صدور ، مراوده با خارجه و اسلحهء ممتاز كه به چنگ آوردند از اواسط عهد ناصر الدين شاه غرور و تكبرى به هم رسانيدند . سلطنت ايران هم مثل شئى بود كه در تحت سرپوش مشبكى باشد از خارج كموبيش از آن مرئى ، اما به كلى از درون آن مخبر نبودند . اين سرپوش مشبك را ايل جليل بختيارى و حضرت سپهدار اعظم به تقويت حجة الاسلام آخوند ملا كاظم خراسانى و جوانان ايرانى برداشتند كه خلع و طرد محمد على ميرزا باشد . عشاير و ايلات ما كه با چهار چشم مىپائيدند ، ديدند درون آن خالى بود و اينهمه تعظيمها ، تكريمها ، تقديمها ، مالياتها به قوهء واهمه بود ، و الّا تحت سرپوش چيزى نيست . پس هركدام ندرقلى بيكى شده گفتند چه عيب دارد ، هركدام به عنوانى تعظيمها ، تكريمها ، تقديمها ، مالياتها را موقوف [ كنيم ] بلكه به چپاول و غارت همسايگان صاحب الاف و الوفى بشويم . حالا اگر نادر شاه افشار هم سر از قبر درآورد چاره نمىتواند ، زيرا نادر مختار مملكت خودش بود و دولت حاليهء ايران مختار مملكت خودش نيست . هريك از اين سركردگان ايلات بستگى به يك سفارتى دارند و حمايت دولتى را كه در موقع لزوم خود و كسان خود را محفوظ مىدارند و اگر باز لازم شد عود به كارهاى سابق مىكنند . اينهاست كه كار ايران را دشوار بلكه بسيار صعب العلاج كرده . آقايان تصور كردند به خلع و عزل محمد على شاه كارها بر وفق دلخواه مىشود ، چنانچه در فرانسه و انگليس ، عثمانى شد . اما غافل بودند . يا خير بهتر از من مىدانستند و مقصودشان همين بود . در هر گوشهء مملكت ايران از سركردگان ايلات و عشاير شاهنشاهى است كه مثل محمد على شاه چندين نوكر دارد .