قهرمان ميرزا عين السلطنه

1840

روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى )

بيست و هشت سال است تيول ما و چهارده سال است چهل و شش پارچه خرابهء آنجا از شاه شهيد خريدارى شد . تمام الموت هفتاد دهكده است ، از چهار خانوارى تا شصت خانوارى . هزار و هفتصد تومان اربابى و خالصه با دويست خروار جنس ماليات دارد . موضع تاريخى [ است ] و حكايت حسن صباح را همه مىدانند . در روزنامهء سابق خود كه چهار دفعه به آنجا مسافرت شده تفصيلات آنجا مفصلا نوشته شده . در قريهء زوارك قلعهء عمارتى ساخته‌ايم . زمستان را حضرت و الا آنجا ، بهار را هم بودند . در اين مدت خالصه آنجا را حضرت و الا به همان حالت اوليه باقى [ نگاه داشته ] جزئى دخالتى كرده بودند . فقط رعيت تومانى پنج هزار دو سال بود علاوه از ماليات ديوان مىدادند . اين اهمال حضرت و الا در تصرف و مالكيت آنجا مثل ساير خالصه‌جات ارباب و رعيتى نشده . باعث اين همه زحمت گرديد . همان است كه گفته‌اند رعيت تابع ظلم است . ما به كلى تصرف نكرده آنها را خارج نكرديم . مثل ساير خالصه اسباب زحمت شدند . تيول برگشت . چند نفر طلبهء الموتى كه در قزوين بودند به عنوان برگشت تيول آنجا آمده شيخ محمد على نامى را رئيس خود كردند . انجمن تشكيل داده احكامات صادر كردند كه خالصه برگشته ، تيول برگشته ، هفت سال ماليات نبايد داد . اين تفصيلات به طهران رسيد . حاجى افخم الدوله را به حكم شاه فرستاديم حضرت و الا را طهران بياورد . آن روز با حضور اتابيك مرحوم به شاه خوب حرف زدم . در حقيقت او را مطلع از وضع آن روز و آتيه كردم . به گمان اين‌كه اثر خواهد كرد . حضرت و الا هيچ مايل به آمدن نبود و ميل داشتند آنجا توقف فرموده با همان صيغه‌ها كه دارند تعيش كنند . خصوصا در مخارج هم صرفه بود و از تكليفات طهران و طهرانيها هم آسوده [ بودند ] . در حقيقت فرار از چنگ ما و مخارج گزاف طهران بود . حاجى افخم الدوله به هر نحو بود حضرت و الا را از الموت خارج كرد . معتضد الممالك نايب الحكومهء سابق را هم معزول [ كرد ] ، وثوق الممالك را گذاشت . در دو ماه قبل ملا محمد الموتى قسم به جلاله ياد كرد كه از هفت نفر وكيل دارالشوراى ملى كاغذ رسيد كه مال حضرت و الا را غارت كنيد . خودش را بكشيد ، كار شما يك طرفى و بهتر مىشود . حضرت و الا يك سر شمران [ به ] باغ خودشان وارد شدند . من هم موقتا باغ رفته بودم . تخليه كرده جاى ديگر رفتم كه دو روز ديگر شهر بروم . دو روز سه ماه شد . شلوغى الموت ملا محمد على طاقت نياورد كه نايب ديگرى آنجا باشد . تحريك كرده وثوق الممالك