هرج‌ومرج بارى بگذريم و از وقايع دور نيفتيم . روزبه‌روز اغتشاش زياد مىشود . تمام ولايات مغشوش ، راهها مسدود و ناامن [ است ] . عثمانيها از طرف آذربايجان تا چند فرسنگى اروميه آمده و ساويج بلاغ را تصاحب كرده به‌قدر يكصد و پنجاه فرسنگ خاك ايران را مالك شده‌اند . روس و انگليس پس از فوت اتابيك امين السلطان اتحاد و صلحى در باب ايران كرده ميان خود تقسيمى نموده‌اند كه به جاى خود مفصلا خواهيم نوشت و همان ساعت كه امضاء عهدنامه شد تاريخ زوال و اضمحلال ايران بايد شمرد . بختيارى ، قشقائى ، تركمان و ساير ايلات از هر طرف هجوم‌آور شده [ اند ] جان و مال مردم در تلف است . هيچ سياست ، هيچ نظم ، هيچ انصاف و مروت در كار نيست . يك هرج‌ومرج ، يك آشوبى است كه قلم هر مورخى و با علمى عاجز است ، چه رسد به قلم من مفلوك بيسواد . متمم قانون اساسى تمام اين تقصيرات ، تمام اين هرج‌ومرج را از روز اول به عنوان مختلف از تقصيرات شاه مىدانند . به چه اندازه بد نوشتند و بد گفتند كه حد و حصر ندارد . به هر شكل نوشته و سند شاه برائت ذمه كرد سودى نبخشيد ، تا متمم قانون اساسى در دورهء رياست احتشام السلطنه در مجلس قرائت [ شد ] و رأى داده شد . حالا در ضمن اين مدت از علما ، از تجار ، از مردم چه اختلافات برخاست ، چه هنگامه‌ها شد و شيخ فضل الله با جمعى از علما چند وقت در حضرت عبد العظيم در سر چند مادهء قانون اساسى متحصن شد . چه روزنامه‌ها از طرفين چاپ شد ، چه خطابه‌ها در منابر گفته شد ، كتابى جداگانه لازم دارد . اين قانون اساسى در 29 شهر شعبان به حضور برده شد و شاه بدون غور و تعمق صحه نمودند . اين قانون از روى قانون بلژيك ترجمه شده و خيلى مواد آن سخت‌تر از اصل است . چنانچه مىگويند قانون اساسى به اين سختى در هيچ دولتى نيست و از هيچ پادشاهى گرفته نشده . اين دفعه گفتند شاه بايد به مجلس بيايد تا تمام كارها منظم شود و حال آن‌كه در غالب دول اين رسم نيست . شاه براى رفتن حاضر شد به شرط امنيت . اين بود اين چند روزه حج اسلام و رئيس مجلس ترتيبى داده و به يك اندازه امنيت حاصل شد و وكلاى نادان بىعلم را خيلى نصيحت كردند كه مبادا سوءادبى از آنها سر بزند ، زيرا مردم عموما ، وكلا خصوصا امروز دم از الوهيت و خداوندى مىزنند . خود را مالك جان و مال اين مشت مردم بيچاره مىدانند . هريك خود را در علوم از اديسن و نيوتن بالاتر و در پلتيك از بيزمارك و