مىرود . يك ربع بيشتر امكان زيستن نشد . خداحافظى كرده پائين آمدم . نواب حيدر على خان نواب [ كه ] يكى از خوش‌گذرانهاى شيراز است خيلى مهربانى به من كرد و در ايام اقامت شيراز اغلب نزد من بود . خيلى مؤدب و معقول است . در شيراز تالى ندارد . باغ قشنگى هم در مسجد بردى دارد . خيلى آنجا رفتيم . ورود به قم بارى باد همان‌طور مىآمد و بىاندازه صدمه زد . سردسته وارد قم شديم . لدى الورود مشرف شده . گفتند خانهء صدراعظم جا ندادند و آدمش اجازه نداد . مهمانخانه منزل گرفته‌اند . مجددا سوار شده آنجا رفتيم . بواسطه كمى جا و كثيفى اطاقها به شهر آمدن را آقا مايل شد . فرستاديم عمارت ديوانى قرب صحن را بگيرند . دو ساعت در باغ مهمانخانه نشستيم . باد شديد مىآمد . بعد از زحمت زياد خبر آوردند اندرون را آنجا پياده كرده [ اند ] و بيائيد . از در سمت رودخانه به عمارت رفتيم . خيلى مخروبه و كثيف شده ، دو سفر ديگر كه ديده بودم آبادتر بود . براى من هم منزل ديگرى گرفته بودند . با افخم الملك آنجا رفتيم . آنقدر خاك خورده بوديم كه ده روز ديگر پاك نمىشود . ناهار را خيار سكنجبين خورديم . درست از نيزار تا شهر را نه ساعته آمديم و محققا ده فرسنگ است و بايد دو منزل كرد . حكومت قم حكومت قم را امسال به مشاور السلطان حكيم الممالك سابق داده‌اند . سال گذشته از عتبات به فارس آمده بود ، دو سه ماهى آنجا بود . عصر را حمام رفتيم . باد همان‌طور مىآمد . كجا اين خاكها به اين حمامها رفع مىشود . بعد حرم مشرف شده خدمت آقا رفتيم . مشاور السلطان هم آمد . باز حكايت شيراز و تمجيدات بود كه نظام الملك از سبك حكومت خودش مىكرد . شب را از شدت خستگى و بيخوابى خيلى زود خوابيدم . هواى قم گرم نشده . تازه خيار آمده . حاصل هم بسيار خوب است . مژده‌اى هم از تنزل اجناس طهران مىدادند . حضرت عليه با همشيره عيال نصير الدوله يك ماه به قم آمده بودند و از قرار مرقومهء خودشان بيست و يكم ذيحجه به‌سمت طهران تشريف‌فرما شده‌اند . شاهزاده والى عيال فخر الملك هم از عراق به زيارت و ملاقات ايشان آمده بودند . افخم الدوله هم هنوز از