كرايه خيلى گران بود . چادرها را هم نزد شاهزاده شاهمراد ميرزا گذاشتم كه بعد حمل شود . الان دوازده مال كرايه كرده دانه‌اى هفده تومان و نيم ، مشروط بر اين‌كه چهل و پنج من بار شود . علاوه نمىدهند . در اين بىپولى باز خيلى زياد است . تعارفات - منافع در اين چهارده ماه اقامت فارس از بىاقتدارى و بيكارى ما همين بس كه يك كرهء ده تومانى كسى براى من تعارف نياورد و آنقدر هم اسب گران بود و پول كم بود كه به قيمت هم امكان پيدا نكرد . براى خود نظام الملك به همه جهت شش اسب و يك ماديان بيشتر نياوردند . از ايل قشقائى و قواميها يك كره هيجده ماهه هم براى آقا تعارف نياوردند و ندادند . تصور مىكرد بدون كوك و كلك و عنوانات معموله كه همه حكام به آن نهج مىگرفتند امكان دارد . چنانچه پس از عزل ، كه قوام الملك در باب گذراندن حساب و تخفيف نيريز مذاكرات سخت مىكرد بر سبيل صحبت براى من نقل مىكرد كه اين‌همه همراهى و مرحمت فوق العاده و فوق الطاقه كه به آنها كردم گمانم اين بود ثلث و ربع آنچه حكام سلف به ضرب هزار نوع اسباب‌چينى و فحش و كتك مىگرفتند به رضا و رغبت به من خواهند داد . حال آنها را كه ندادند سهل است [ در مورد ] ماليات صحيح و آنچه حق من است بازى درآورده نمىدهند . تا اين صحبت را نشنيده بودم متحير و مبهوت از بىطمعى و مرحمتهاى آقا بودم . پس از اصغاء معلومم شد كه راه دخل را براى خود از چه ممر و محل تصور كرده و اين مدت را در انتظار بودند كه آنها به ميل خاطر انسانيتى كرده باشند . هيهات هيهات كه اين يهودىزادگان تا ترس نداشته و محتاج نباشند ، به عبارة اخرى چوب به كف پايشان نخورد دينارى نداده و نمىدهند . خانوادهء قواميها از خانوادهء قواميها با آن‌كه در سال علاوه بر يكصد هزار تومان منافع ملك ، يكصد هزار تومان تفاوت از ادارات راجعه به خود مىبرند به شخص من جز يك قاليچه پانزده تومانى و دو مجموعه شيرينى و دو عدد بره دينارى علاوه عايد نشد و به خود نظام الملك دو طاقه شال و سى كيسه تنباكو بيشتر ندادند و حال آن‌كه هر ايالت و اجزاء آن در ظرف يك سال ده هزار و پانزده هزار علاوه گرفته و آنها داده‌اند . تمام كارها را خود آنها مىگذرانند ، هر حكمى بخواهند ميرزا و نويسندهء خودشان مىنوشت . بدون هيچ معطلى و تملق عمرو و زيد به مهر مىرسانيدند و آن دو تومان رسوم محرر و منشى ايالت هم مداخل آنها بود . در هيچ سنه و هيچ ايالتى آنقدر دخل نكرده و خوش نبودند . بارى