اين قسم فتنه‌ها تسكين پيدا كند ، و الّا دولت قوه و قدرت دفع ندارد . لرستان هم بىاندازه شلوغ است . مىگويند بيم جان حسام السلطنه است . از خودش استعداد نداشته ناچار بعضى ايلات را مأمور ديگرى كرده آنها هم در ميان خود [ كه ] عداوت از قديم باقى است اين مأموريت را فوز عظيم دانسته از قتل و غارت كوتاهى نكرده‌اند . اين ايلات هم با دسته و طايفهء ديگر سازش كرده اين است به‌هم‌ريخته [ اند ] و حسام السلطنه عاجز شده تكليف خود را نمىداند . اخبار تبريز - نفوذ خاندان نظام العلماء تفصيل تبريز را بنويسم كه از همه تازه‌تر و صدق است . دو سه پسر جناب نظام العلماء و دو برادرش ناظم الدوله و وكيل الملك در طهران [ اند ] و شاه هم نسبت به آنها نهايت التفات را دارد . ناصر السلطنه پسر ارشدش وزير خالصه ، ايلات طهران و سواران ابوابجمع [ او ] . در خلوت هم اول شخص است . سال گذشته سى هزار خروار جنس آذربايجان و تبريز را به خروارى سه تومان خريده و خروارى ده و پانزده تومان فروخت . امسال هم به همان قيمت خريدارى كرده در خروارى ده تومان تمام آن را محض خبازخانهء تبريز حكومت و اهل شهر خريدارى مىكردند . نظام العلماء قبول نكرده و ميل داشته است به خارجه به قيمت اعلى بفروشد . هرچه گفتگو كرده‌اند فايده نكرد . جدا ايستاده كه نمىفروشم . اهل شهر اجماع مختصرى كرده به‌سمت انبارها رفته‌اند . جمعى از سادات جمع شده مزاحم شده‌اند . روز بعد اجماع قوت گرفته به خانهء نظام العلماء و ساير [ ين ] ريخته خود حضرات فرار كرده‌اند . چند نفر از سادات را كشته‌اند و خانه‌هاى تمام آن طايفه را خراب و غارت كرده [ اند ] و گندمها را تصاحب كرده [ اند ] كه بعد ببرند . در اين نزاع به قولى چهل نفر ، به قولى هيجده نفر مقتول شده [ اند ] . نظام العلمائيها تماما فرار كرده‌اند . اهل شهر هم هم‌قسم و همعهد شده‌اند كه من بعد يك نفر از آن طايفه را تبريز راه ندهند . خانه‌هاى ناظم الدوله ، وكيل الملك ، علاء الملك و ساير [ ين ] را هم چاپيده و خراب كرده‌اند . نظام العلماء طهران مىآيد . شاه حكم فرموده شهر را توپ ببندند ، صدراعظم نگذاشته است . به جهت آنكه شهر تبريز همدان نيست . با يك فوج و ده عرابه توپ بلكه خيلى خيلى از آن بيشتر فايده نمىكند . وانگهى مثل دولت روس در مقابل [ است ] كه تمام اهل شهر با آن همعهد [ ند ] و در اين موقع حمايت مىكند . شهر تبريز را با پنجاه هزار قشون منظم نمىتوان تنبيه و تأديب كرد ، چه رسد كه با دو عرابه توپ و فوجى كه خودش از اهل همان شهر و ولايت است . در اين‌جا شهرت دارد كه حضرت وليعهد و امير نظام هم در اين آشوب و بلوا شريك بوده‌اند . نظام العلمائيهاى