قهرمان ميرزا عين السلطنه
1270
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى )
جو در طهران ده تومان است . هركس به هر قيمت مىخواهد مىفروشد . سؤال و جوابى نيست . نظام الملك ميرزا ابو القاسم خان نورى را وزير كرده تمام كارها با اوست . برهكشى كه قدغن شده بود و همهكس تمجيد مىكرد و منافع آتيهء آن بسيار بود وزير تصويب نكرده حكم شد بكشند . باز برههاى بيچاره به قناره آويزان است . هوس نظام الملك نظام الملك با وجود آنكه كار عمده دارد راضى نيست و افسوس مىخورد ، اگر حوصله كرده بودم وزارت ماليه نصيب مىشد . در اين گيرودار گمان مىكرد صدراعظم مىشود . اين هم از اشخاصى است كه آرزوى اين كار را دارد كه بهجاى جدّش جلوس كند . الان دماغ او را هيچكس ندارد ، همهچيز دارد ، وضع خوش و زندگانى مفصلى ، باغ و عمارت ، ده و ملك او را كمتر كسى دارد . به يك سال صدارت مثل امين الدوله خواهد شد . مىبيند ولى منفعل نمىشود و منتها آرزوى اوست . فرانسه خواندن افخم الدوله افخم الدوله از غرهء محرم شروع به خواندن فرانسه كرده . ازبس مدرسه داريم و قواعد تعليم و تعلم در ايران سهل و آسان است در سن بيست و سى بايد درس بخوانيم و تربيت بشويم . سه چهار سال من و او انگليسى خوانديم . او كه هيچ ياد نگرفت ، باز من كمى مىدانم . ميرزا على خان مترجم الممالك مىآيد ، آنوقت هم او بود . عماد السلطنه و مرآت العالم آقاى عماد السلطنه كه در سن هفت و هشت تا پانزده و شانزده فرانسه مىخواند هيچ ياد نگرفت . در سن بيست و يك در نزد همين ميرزا على خان خواند و يك ساله ياد گرفت . ماشاء الله حافظهء خوبى دارد . الان اغلب كتب فرانسه را خوانده و چندين كتاب ترجمه فرمودهاند ، بسيار كامل و عالم شدهاند . از اغلب علوم مطلع [ اند ] و جزو فضلا و علما محسوب مىشوند . كتابى در علم هيأت و نجوم و جغرافياى جديد تضيف كردند . مرآت العالم اسم آن است ، چاپ كردند . بسيار خوب كتابى است . هيأت و نجوم را كمتر در ايران مىدانند . علماى ما كه ابدا زير بار نمىروند . طرد و لعن مىكنند . اين اول كتابى است در اين علم طبع شده همهكس پسنديد .