1309 بسم الله الرحمن الرحيم پنجشنبه 26 شهر رجب المرجب 1309 هجرى - 25 فوريه 1892 مسيحى ، هفتم درجهء حوت است كه در شهر نهاوند هستم . حضرت مستطاب و الا عز الدوله و نواب عليه عاليه و نواب فريدون ميرزا [ و ] تولوى خان اخوى و ساير همشيره‌ها و قوم و خويشان دار الخلافهء طهران تشريف دارند . سركار مستطاب اشرف و الا آقاى عماد السلطنه در دولت‌آباد ملاير به حكمرانى تشريف دارند . هفتم شهر رجب به اين شهر وارد شدم . پنجشنبه از طهران بيرون آمديم . دو سه روز در حضرت عبد العظيم ( ع ) توقف شد . تفصيل اين مسافرت تماما در روزنامهء گذشته تحرير شده است . عيال همراه است . حكومت ولايت ثلاث در اول زمستان به حضرت و الا مرحمت شد . سركار عماد السلطنه همدان تشريف داشتند . از جانب سنى الجوانب همايونى به حكومت ملاير و تويسركان برقرار شدند . من سه ماه بود كه از همدان آمده بودم و حكومت نهاوند خراب مرحمت شد . وصف نهاوند شهر نهاوند از شهرهاى قديم است . در آن ايام آباد و شهر معظمى بوده . طورى بود كه بعد از فتح نهاوند تمام بلاد ايران مسخر عرب شد . جنگ عرب در اين شهر واقع شده . در آن صحرا اغلب پيكان تير يافت مىشود . چند قريه در اين ولايت هست كه به اسم سردار و شجاعان عرب ناميده شده است . مثل قريهء سعد وقاص ، همين‌طور قريهء عمرو بن معدى كرب . اين شهر در دامنه واقع شده . مشرق و مغرب كوه دور است . از سمت شمال وصل به كوه است . طرف جنوب كوه عظيم « گرو » كه اين نقطه‌اش به « چهل نابالغان » مشهور است تخمينا چارده پانزده هزار فوت بايد ارتفاع از سطح دريا داشته باشد . تا دامنه‌اش يك ميدان مسافت دارد يعنى از انتهاى باغات شهر . اطراف شهر سه سمت باغات است كه هر باغى يك برج كه داراى طويله و دو سه اطاق است . ( « تكيه » مىگويند ) . قلعهء روئين‌دژ در بالاى تپه واقع شده . سمت شمال نزديك به كوه است . سه سمت ديگر شهر است . سمت شمال كه كوه است در دامنه‌اش عمارات است . در حقيقت اطراف قلعه خانه‌هاى رعيتى است . اين قلعه از بناهاى مرحوم محمود ميرزا ابن خاقان خلد آشيان است . هشتاد هزار تومان مخارج اين قلعه شده است . ليكن الان